Menfi Tespit Davası Nedir? Nasıl ve Nerede Açılır?

Menfi tespit davası borç ilişkisi iddiası altında olan kişilerin gerçekten borçlu olmadığının mahkeme kararı ile tespit edilmesine imkan tanıyan bir davadır. Menfi tespit davası ile kişi ve kurumların haksız bir borç altına girmeleri önlenmeye çalışılmıştır. 

Menfi tespit davaları icra ve iflas hukuku kapsamında sık karşılaşılan uyuşmazlıklar arasında yer alır. Menfi tespit davası icra takibi öncesinde açılabileceği gibi takip kesinleştikten sonra menfi tespit davası açılabilmesi mümkündür. Hatta gerekli koşulların oluşması halinde devam eden icra takibinin kesinleşmesine bağlı olarak borcun yerine getirilmesinden sonra istirdat davası ile böyle bir borcun olmadığı, borcun cebri icra tehdidi altında ödendiği ve ödenen borcun geri iadesi talep edilebilmektedir. 

Menfi Tespit Davası Nedir?

Menfi tespit davası ilgilinin gerçekte borçlu olmadığının mahkeme kararı ile belirlenmesi amacıyla açılan davadır. Borçlu (davacı) aleyhine herhangi bir icra takibi başlamamış olmasına rağmen veya icra takibi başlatılmış olması halinde açılabilmektedir. Her iki durumda da davanın açılmasında hukuki yarar bulunması gerektiği dava şartı olarak belirlenmiştir. İcra takibi sırasında açılan davalarda davacı (icra takibinde borçlu) lehine karar verilmesi halinde icra takibi bütün hukuki dayanakları ile ortadan kalkar.

Menfi Tespit Davasının Yasal Dayanağı

Uygulamada menfi tespit davaları genellikle olumsuz tespit davası ve müspet (olumlu) tespit davası olarak iki farklı şekilde incelenmektedir. Yazımızın asıl konusu bir borç ilişkisinin gerçekte olmadığının ileri sürülmesi olması nedeniyle menfi tespit davasının yasal dayanağının İcra ve İflas Kanununun 72. Maddesi olduğunu söyleyebiliriz. 

İcra ve İflas Kanunu Md. 72; Borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu bulunmadığını ispat için menfi tespit davası açabilir.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu Md. 106/1; Tespit davası yoluyla, mahkemeden, bir hakkın veya hukuki ilişkinin varlığının ya da yokluğunun yahut bir belgenin sahte olup olmadığının belirlenmesi talep edilir. 

Menfi Tespit Davası Şartları

• Kesin veya muhtemel bir borç iddiası bulunmalıdır.
• Dava açılmasında hukuki yarar bulunmalıdır. 
• Dava açılmasına engel bir hüküm bulunmamalıdır. 
• Davacının dava ehliyetine sahip olması gerekir. 
• Borcun gerçekte olmadığı hukuki deliller ile ortaya konulmalıdır. 
• Dava icra takibinden önce açılmak istenmesi halinde ciddi bir borç tehdidinin bulunması gerekir. 
• İcra takibi sırasında açılacak olan davalarda, dava ile icra takibi arasında bağlantı bulunmalıdır. 

Menfi Tespit Davası Hangi Hallerde Açılır?

• Gerçekte mevcut olmayan bir borç ilişkisine rağmen, borç iddiası altında olunması, 
• Haksız ve yasal dayanağı bulunmayan icra takibinin başlatılması halinde,
• Zamanaşımına uğramış olan bir borç nedeniyle,
• Sahte belgenin veya sahte imzanın dayanağı olduğu bir borç iddiası halinde, 
• Borcun ödenmiş olunması halinde icra takibi başlatılması durumunda, 
• Geçersiz veya hükümsüz bir sözleşmeye dayanılarak alacığın ileri sürülmesi durumunda,
• Borç ilişkisinin hiç doğmamış olduğu hallerde

Menfi Tespit Davası Nasıl Açılır?

Yazımızın başında da belirttiğimiz gibi ve İcra ve İflas Kanununun 72. Maddesinden de anlaşılacağı gibi menfi tespit davaları icra takibi öncesinde açılabileceği gibi icra takibinin başlatılması ve hatta takibin kesinleşmesinden sonra da açılabilir. Her iki durumda da kısmen farklı hukuki süreçler olması nedeniyle konuyu ayrı başlıklar altında incelemeyi uygun görüyoruz. Ayrıca hakkınızda açılmış bir dava ya da takip bulunup bulunmadığını da önceden öğrenmenizi tavsiye ederiz.

İcra Takibinden Önce Menfi Tespit Davası

İcra takibinden önce açılacak olan menfi tespit davasında, davacı hakkında henüz resmi olarak başlatılmış bir icra takibi yoktur. Buna rağmen davacı ileride kendisine icra takibi yolu ile yöneltilmesi mümkün bir borç iddiasının var olmadığını ileri sürebilecektir. Menfi tespit davası şartları başlığımızda da belirttiğimiz gibi davası aleyhine ciddi bir borç iddiasında bulunulması gerekir. Ayrıca bu durum “hukuki yarar şartı” olarak da karşımıza çıkacaktır. 

Davalının icra takibi başlatmamış olmasına rağmen bu konuda ihtarda bulunması veya benzeri şekilde icra takibinin başlatılacağı yönünde kuvvetli emarelerin bulunması mahkeme tarafından kabul edilebilecek bir hukuki yarar şartı olabilmektedir. İcra takibinden önce açılan menfi tespit davası ile ileride gerçekleşmesi muhtemel bir haksız icra takibinin önüne geçilmesi mümkün hale gelebilir. 

İcra Takibinden Sonra Menfi Tespit Davası

Menfi tespit davaları genellikle icra takibinin başlatılmasından sona, icra takibi devam ederken açılır. Bu şekilde davacı menfi tespit davası dilekçesinde hukuki yararının bulunduğunu devam eden icra takibi ile ileri sürebilir. 

İcra takibi devam ederken açılan dava nedeniyle ihtiyati tedbir yolu ile icra takibinin durdurulmasına karar verilemez. İhtiyati tedbir ancak borçlunun, borcun geç ödenmesinden doğan zararları karşılayacağın kabul ederek ve asıl alacağın %15’inden az olmamak üzere göstereceği teminat karşılığında ve sadece takibin devam etmiş olduğu icra müdürlüğü veznesinde bulunan paranın alacaklıya ödenmemesini talep edebilir. 

Takip Kesinleştikten Sonra Menfi Tespit Davası

Yukarıda da belirttiğimiz gibi sadece menfi tespit davasının açılmış olması icra takibini kendiliğinden durdurmaz. İcra takibinin kesinleşmesinden önce davanın açılması mümkün olduğu kadar, icra takibinin kesinleşmesinden sonra menfi tespit davası açılması mümkündür. Her iki durumda da hukuki yarar şartının gerçekleştiği sonucuna varılır. İcra takibinin kesinleşmesinden sonra cebri icra devam etmiş olması nedeniyle uzun süren menfi tespit davalarının istirdat davasını dönüşmesi kuvvetle muhtemeldir. 

Menfi Tespit Davasının İstirdat Davasına Dönüşmesi

İcra takibi devam ederken açılan menfi tespit davası, icra takibine dayanılarak borcun ödenmesi halinde istirdat davasına dönüşmektedir. Davanın istirdat davasına dönüşmesindeki asıl neden ise, davacının icra takibi nedeniyle daha önce ödemiş olduğu ve haksız olduğunu iddia ettiği paranın davalıdan (icra takibinde alacaklı) alınması gerektiğidir. 

İcra ve iflas kanunumuzun 72 maddesinde de belirtildiği gibi borçlu icra baskısı altında iken yapmış olduğu bu haksız ödemelerin iadesini talep etmesi mümkündür. Bu durumda ise dava öncelikle iddia edilen borcun gerçekte hiç olmadığını ve devamında ödenen paranın geri alınması amacı ile devam eder. Böylece mahkeme sadece daha önce menfi tespit davasında ileri sürülen borcun hiç bulunmadığı yönünde karar verirken, haksız yere ödenen bu borcun da davalıdan geri alınmasına karar verir. 

Menfi Tespit Davası Görevli Mahkeme

Menfi tespit davasında görevli mahkemenin belirlenmesinde genel kural zaman zaman uyuşmazlığın niteliği belirleyici olabilmektedir. Görevli mahkemelerin belirlenmesinde Hukuk Muhakemeleri Kanununda yer alan hükümler dikkate alınır. Genel olarak görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemeleridir. 

Davacı ile davalı arasındaki bu borç ilişkisine dayalı uyuşmazlığın konusunu ticari bir ilişki oluşturması halinde ise görevli mahkeme Asliye Ticaret Mahkemesidir. Bu nedenle dava öncesinde borç ilişkisinin dayanağının tam olarak tespit edilmesi gerekir. Görevli mahkemeler konusunda aşağıdaki tabloyu inceleyebilirsiniz. 

Uyuşmazlığın Türü / Borcun Dayanağı	Görevli Mahkeme
Genel borç ilişkisi (haksız icra takibi, senet, sözleşme gibi)	Asliye Hukuk Mahkemesi
Ticari iş veya ticari işletmeden kaynaklanan borçlar	Asliye Ticaret Mahkemesi
İşçi – işveren ilişkilerinden doğan borçlar	İş Mahkemesi
Tüketici işlemlerinden doğan borçlar	Tüketici Mahkemesi

 

Yetkili Mahkemeler

Menfi tespit davalarında yetkili mahkemeler; İcra takibinin yapılmış olduğu yer Asliye Hukuk Mahkemesi veya Asliye Ticaret Mahkemesi olabileceği gibi, davalının yerleşim yeri mahkemeleri de olabilmektedir. İcra takibinden önce davanın açılmak istenmesi halinde ise her durumda yetkili mahkeme davalının yerleşim yeri mahkemeleridir. 

Menfi Tespit Davası Zamanaşımı Süresi

Menfi tespit davası zamanaşımı süresi bulunmamaktadır. Sadece icra takibinin kesinleşmesinden sonra borcun ödenmiş olması halinde açılacak olan istirdat davalarında borcun ödenmiş olduğunun belirlenmesinden sonra 1 yıl içerisinde istirdat davasının açılması gerektiği yönünde bir düzenleme yapılmıştır. 

Menfi Tespit Davasının Sonuçları

• Dava, davacının lehine sonuçlanması halinde borcun mevcut olmadığı mahkeme kararı ile tespit edilmiş olur. 
• Kararın kesinleşmesinden sonra aynı alacak için yeniden icra takibi başlatılamaz
• Devam eden icra takibi tüm sonuçları ile birlikte ortadan kalkar; bu aşamada hacizlerin nasıl kaldırılacağını da öğrenmenizi tavsiye ederiz.
• Davacının devam eden icra takibi nedeniyle davalıya bir ödeme yapmış olması halinde istirdat davası sonunda paranın iadesine karar verilebilir
• Davanın reddi halinde davacı aleyhine ve alacaklı lehine yargılama giderleri ile vekalet ücretine (avukat) hükmedilebilir
• Davacının haksız yere başlatılan icra takibi nedeniyle uğramış olduğu zararının giderilmesine karar verilebilir

Menfi Tespit Davasında Tazminat

Menfi tespit davalarının sonuçları arasında tazminat önemli bir yere sahiptir. Davanın, dava aleyhine sonuçlanması diğer bir ifade ile dava konusu borcun bulunduğu yönünde bir karara varılması halinde alacağın %20’sinden aşağı olmamak üzere inkar tazminatına hükmedilebilir.

Davanın, davacı lehine sonuçlanması halinde ise daha önce icra takibinde bulunan alacaklı (davalı) aleyhine yine aynı oranlarda kötü niyet tazminatına hükmedilmesi mümkündür. Bu süreçte uzman bir Kartal icra avukatından destek almanız hak kayıplarının önüne geçer.

Menfi Tespit Davasında İspat Yükü ve Deliller

Menfi tespit davalarında ispat yükü borçlu olmadığını iddia eden davacıya aittir. Davacı her türlü yasal deliller ile mahkemeden borçlu olmadığının tespitini isteyebilir. Benzer davalarda uygulamada sık gereksinim duyulan deliler ise genel hatları ile aşağıdaki gibidir. 

• Sözleşmeler
• Fatura, makbuz veya ödeme dekontları
• Banka hesap kayıtları
• İhtarname
• Ticari defter veya muhasebe kayıtları
• Tanık beyanları
• Bilirkişi incelemeleri
• Resmi kurumlara ait kayıtlar
• Çek, senet veya bono
• İcra takip dosyası

Menfi Tespit Davası Dilekçesi (Örnek)

T.C. … ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ’NE

DAVACI : 

Adı ve Soyadı : …

T.C. Kimlik No : …

Adres : …

VEKİLİ : …

DAVALI : 

Adı ve Soyadı : …

T.C. Kimlik No : …

Adres : …

DAVA KONUSU : Davalı tarafından, davacı aleyhine iddia olunan … TL tutarındaki borç nedeniyle davacının borçlu olmadığının tespiti 

AÇIKLAMALAR : 

1. Yukarıda açık kimlik ve adres bilgileri yazılı davalı … tarafından davacı aleyhine … tarihli sözleşmeye / senede dayanılarak … TL tutarında alacak iddiası ile icra takibi başlatılmıştır. 
2. Dava konusu borç iddiası nedeniyle halen … İcra Müdürlüğünün … esas sayılı takip dosyası icra takibi başlatılmış ve söz konusu icra takibi … tarihinde kesinleşmiştir. 
3. Davalının … İcra Müdürlüğünde başlatmış olduğu borç iddiası gerçeği yansıtmamaktadır. İcra takibine konu olan borç … tarihinde alacaklıya ödenmiş olunmasına rağmen haksız bir şekilde icra takibi başlatılmıştır. 
4. Davacının daha önce ifa edilmiş olunan bir borç nedeniyle yeniden hakkında icra takibi başlatılması ve haciz tehdidi altında olması nedeniyle hukuki davanın açılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. 
5. Borcun daha önce davalıya ödenmiş olduğu dava dilekçesine ekli olan sözleşme ile beraber banka kayıtları ve tanık beyanları ile sabittir. 

YASAL DAYANAKLAR : İcra ve İflas Kanununun 72 ve devamı maddeleri, Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile ilgili mevzuat hükümleri

DELİLER : Banka dekontları, tanık beyanları, bilirkişi incelemesi, muhasebe kayıtları, Banka hesap hareketleri, icra takip dosyası ve her türlü diğer yasal deliller

NETİCE VE TALEP : Yukarıda arz etmiş olduğumuz nedenlerden dolayı, 

1. Davacının … icra müdürlüğü … esas sayılı takip dosyasında belirtilen borcunun bulunmadığının tespitine,
2. Mahkemenizce takdir edilecek oranlarda kötü niyet tazminatına hükmedilmesine,
3. Bütün yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalıya yükletilmesine,

Karar verilmesi arz ve talep olunur. (Tarih ve İmza)

(Önemli Not: Dava dilekçesi üzerinde mevcut hukuki durumunuzu dikkate alarak gerekli uyarlamaları yapmanız gerekmektedir.)

SIK SORULAN SORULAR

Menfi Tespit Davası Ne Kadar Sürer?

Hukuk Muhakemeleri Kanununa tabi olarak görülen davalarda, davanın ne kadar sürede neticeleneceği; Dosya kapsamına, delillerin toplanıp toplanmadığı veya dava nedeniyle bilirkişi incelemesine, tanık dinlenmesine gerek bulunup bulunmadığı gibi hukuki işlemlere göre değişiklik gösterir. Mahkemelerin iş yoğunlukları da dava süresine etki eden bir başka durumdur. Bu nedenle menfi tespit veya istirdat davalarının ne kadar sürede neticeleneceğinin önceden belirlenmesi mümkün değildir. Ortalama bir süre belirtmek gerekirse 6 ay ile 1,5 yıl arasında benzer davaların sonuçlanabildiğini söyleyebiliriz. 

Menfi Tespit Davası Ne Zaman Kesinleşir?

Mahkemelerce verilen kararlar taraflara tebliğ edildikten sonra istinaf veya temyiz kanun yoluna tabi olabilmektedir. Tarafların istinaf veya temyiz kanunun yollarına başvurmamaları halinde kararın tebliğinden itibaren sonra 2 hafta (14 gün) içerisinde karar kesinleşir. 

Menfi Tespit Davası İcra Takibini Durdurur Mu?

İcra takibinin başlatılmasından sonra açılan menfi tespit davalarında, sadece davanın açılmış olmasına bağlı olarak icra takibi kendiliğinden durmaz. Ancak davacının borcun %15’i oranında teminat göstermesi halinde icra dairesi veznesinde bulunan paranın alacaklıya ödenmemesi talep edilebilir. 

Menfi Tespit Davası Nerede Açılır?

Dava konusu borç ilişkisine dayalı uyuşmazlık ticari bir ilişkiye dayanmaması halinde görevli mahkeme; Asliye Hukuk Mahkemesidir. Borç ilişkisi iddiası ticari bir ilişkiye dayanıyor ise görevli Mahkeme ise; Asliye Ticaret Mahkemesidir. Görevli mahkeme dava konusu iddia olunan borcun nedenine göre değişiklik gösterir. Ancak tüm durumlarda yetkili mahkeme icra takibinin devam ediyor olması halinde; İcra takibinin yapılmış olduğu yer mahkemeleri veya davalının yerleşim yeri mahkemesi olabilmektedir. 

Menfi Tespit Davasında İspat Yükü Kime Aittir?

Menfi tespit davalarında ispat yükü borçlu olmadığını iddia eden davacıya aittir. Davacının bu iddiasını destekleyen, senet, sözleşme, dekont gibi somut belgelerle desteklemesi gerekir. 

Menfi Tespit Davası Teminat Ne Kadar?

Yukarıda da belirttiğimiz gibi menfi tespit davalarında teminat karşılığı icra müdürlüğü veznesinde bulunan paranın alacaklıya (davalıya) ödenmemesi talep edilebilir. Teminat miktarı ise İcra ve İflas Kanunumuzun 72 maddesi ile en az %15 olarak belirlenmiştir. 

Menfi Tespit Davası Kazanılırsa Ne Olur?

Dava, davacı lehine sonuçlanması halinde diğer bir ifade ile dava konusu borcun olmadığı yönünde karar vermesi durumunda daha önce davacı aleyhine başlatılmış olan icra takibi dayanağını kaybeder ve hükümsüz hale gelir. Hatta davalının kötü niyetli olduğunun tespit edilmesi halinde talep halinde tazminata da hükmedilebilir. Davacı aleyhine başlatılan icra takibi nedeniyle bir ödeme yapılmış olması halinde ise menfi tespit davası istirdat davasına dönüşür. 

Menfi Tespit Davası Reddedilirse Ne Olur?

Menfi tespit davası reddedilmesi halinde ise borç hukuki geçerliliğini sürdürür. Bununla beraber davacı aleyhine yargılama giderleri ve vekalet ücretine hükmedilir.