Miras hukuku, bir kişinin ölümüyle malvarlığının kimlere hangi oranda geçeceğini düzenler. Uygulamada dosyalar iki nedenden doğar: paylaşımın kendisinde anlaşmazlık çıkması ya da mirasbırakanın sağlığında yaptığı bir işlemin (satış, bağış, vasiyetname) mirasçıların payını zedelemesi.
Bu alanda en pahalı hatalar bilgi eksikliğinden değil süre kaçırmaktan doğar. Borca batık bir mirası reddetmek için üç ayınız, saklı payınızın ihlal edildiğini öğrendikten sonra tenkis davası açmak için bir yılınız vardır. Süreler geçtiğinde hakkın kendisi sona erer.
Miras hukukunda en sık karşılaşılan işler
- Mirasçılık belgesi (veraset ilamı) alınması — noterden ya da sulh hukuk mahkemesinden
- Tapu ve banka hesaplarında intikal işlemleri
- Mirasın reddi — borca batık terekelerde
- Vasiyetname düzenlenmesi ve iptali
- Ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) — paylaşılamayan taşınmazlarda
- Sağlararası kazandırmalar ve muvazaa iddiaları
- Tenkis, miras sebebiyle istihkak ve tereke tespiti davaları
Yasal miras payları nasıl belirlenir?
Türk hukuku zümre sistemini benimser. Birinci zümre mirasbırakanın altsoyudur; altsoy varsa üst zümreler mirasçı olamaz. Altsoy yoksa ana-baba ve onların altsoyu, o da yoksa büyükana-büyükbaba zümresi devreye girer.
Sağ kalan eş her zaman mirasçıdır; payı hangi zümreyle birlikte mirasçı olduğuna göre değişir. Altsoyla birlikte mirasın dörtte biri, ana-baba zümresiyle birlikte yarısı, büyükana-büyükbaba zümresiyle birlikte dörtte üçü; bu zümrelerden hiçbiri yoksa mirasın tamamı eşe kalır.
Mirasın reddi: üç aylık süre
Miras, ölümle birlikte borçlarıyla beraber geçer. Terekenin borcu alacağından fazlaysa mirasçılar mirası reddedebilir. Ret süresi üç aydır ve yasal mirasçılar bakımından mirasbırakanın ölümünün öğrenildiği tarihten, vasiyetname ile atanmış mirasçılar bakımından tasarrufun kendilerine resmen bildirildiği tarihten işlemeye başlar.
Ret beyanı sulh hukuk mahkemesine yapılır. Ayrı bir durum daha vardır: mirasbırakanın ölümü tarihinde ödemeden aciz olduğu açıkça belli ya da resmen tespit edilmişse miras kendiliğinden reddedilmiş sayılır. Ancak bu duruma güvenip hiçbir işlem yapmamak risklidir — terekeye ilişkin bir tasarrufta bulunmak ret hakkını düşürebilir.
Saklı pay ve tenkis davası
Mirasbırakan malvarlığının tamamı üzerinde serbestçe tasarruf edemez. Altsoy, ana-baba ve sağ kalan eş için kanunun güvence altına aldığı bir saklı pay vardır; bu payı zedeleyen kazandırmalar tenkis davasıyla yasal sınıra indirilebilir.
Dava süresi iki yönlüdür: saklı payın ihlal edildiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren on yıl. İki süreden biri dolduğunda dava hakkı düşer.
Uygulamada saklı pay ihlali çoğu zaman vasiyetnameyle değil, mirasbırakanın sağlığında yaptığı düşük bedelli satışlarla ortaya çıkar. Bu tür işlemlerde tenkis yerine muris muvazaası iddiası gündeme gelir; hangi yolun uygun olduğu tapu kaydı ve bedel incelemesiyle belirlenir.
Vasiyetname: biçim şartları ve iptali
Vasiyetname kanunda sayılan üç biçimden birinde yapılabilir. Resmî vasiyetname noter veya sulh hâkimi önünde iki tanıkla düzenlenir. El yazılı vasiyetname baştan sona mirasbırakanın kendi el yazısıyla yazılmalı, düzenlendiği yıl, ay ve günü göstermeli ve imzalanmalıdır — bilgisayarda yazılıp imzalanan bir metin geçerli değildir. Sözlü vasiyet ise yalnızca yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık ya da savaş gibi olağanüstü durumlarda mümkündür.
Biçim şartlarına uyulmaması, mirasbırakanın ehliyetsizliği ya da iradesinin sakatlanmış olması vasiyetnamenin iptali sebebidir. İptal davası, iptal sebebinin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl içinde açılmalıdır. Vasiyetnamenin geçersiz sayılması hâlinde miras yasal paylara göre paylaşılır.
Hangi mahkeme, nerede?
Yetkili mahkeme kural olarak mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir; mirasçıların nerede yaşadığı yetkiyi değiştirmez. Görev ise işin türüne göre ayrılır: mirasçılık belgesi, terekenin tespiti ve ortaklığın giderilmesi sulh hukuk mahkemesinde; tenkis, tapu iptali ve tescil ile miras sebebiyle istihkak davaları asliye hukuk mahkemesinde görülür.
Mirasbırakanın son yerleşim yeri Anadolu yakasındaysa dosya Kartal’daki İstanbul Anadolu Adalet Sarayı’nda görülür.
Kartal’da miras dosyanız için
Süreç, dava türlerinin ve sürelerin ayrıntılı anlatımı için hazırladığımız sayfaya bakabilirsiniz: Kartal miras avukatı. Dosyanızın ne kadar süreceğine dair bir fikir edinmek isterseniz: miras davası ne kadar sürer?
Süreci nasıl yürütüyoruz
İlk görüşmede iki şeye bakıyoruz: ölüm tarihi ve terekenin kabaca içeriği. Ölüm tarihi hangi sürelerin işlediğini, tereke içeriği ise dosyanın ret mi, paylaşım mı yoksa tenkis mi olduğunu belirliyor. Tapu kayıtları ve banka bilgileri temin edildikten sonra mirasçılar arasında anlaşma ihtimalini gerçekçi biçimde değerlendiriyoruz.
Miras dosyalarının çoğu aile içi uyuşmazlıklar. Mahkeme yolunun her zaman en hızlı yol olmadığını, paylaşımın anlaşmayla çözülebildiği durumlarda bunu açıkça söylüyoruz.
İlgili konularda ayrıntılı bilgi: veraset ilamının nereden alınacağı, vasiyetname düzenlenmesi, mirasın reddi.
