Miras nasıl reddedilir? Mirasçı, mirasbırakanın son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine kayıtsız ve şartsız bir ret beyanı verir; beyan sözlü de yazılı da olabilir.[1] Beyan üç aylık süre içinde mahkemeye ulaşmazsa ret hakkı sona erer ve mirasçı, mirasbırakanın borçlarıyla birlikte mirası kabul etmiş olur. Noterde düzenlenen bir belge bu işlemin yerine geçmez.
Halk arasında reddi miras denen bu işlem çoğunlukla borca batık terekelerde gündeme gelir. Miras ölümle birlikte kendiliğinden mirasçılara geçer ve borçlar da bu geçişe dahildir.[1] Aşağıda önce başvurunun nasıl yapıldığını, sonra sürenin işleyişini ve ret sonrasında paya ve borçlara ne olduğunu ayrı ayrı anlatıyoruz.
Miras Nasıl Reddedilir? Reddi miras, Sulh Hukuk Mahkemesine Başvuru ve Ret Beyanı
Ret hakkı yasal mirasçılara ve vasiyetname ya da miras sözleşmesiyle atanmış mirasçılara tanınmıştır.[1] Miras ancak mirasbırakanın ölümünden sonra reddedilebilir. Mirasbırakan sağken bir mirasçının haklarından vazgeçmesi isteniyorsa ayrı bir işlem olan mirastan feragat sözleşmesi gündeme gelir.
Mirasçı dilekçe verebilir ya da mahkemede sözlü beyanda bulunabilir. Sulh hâkimi beyanı tutanakla tespit eder, süresinde yapılmış ret beyanını mahkemenin özel kütüğüne yazar ve mirasçı isterse reddi gösteren bir belge verir.[1] Gerçek retle ilgili başvuruda mahkeme, sürenin geçip geçmediğine ve başvuranın mirasçılık sıfatına bakar. Karşı taraf gösterilmesi gerekmez.
Başvuruya gitmeden önce şunları hazırlamak işi hızlandırır:
- kimlik belgesi ve mirasbırakanın ölüm tarihine ilişkin bilgi,
- mirasbırakanın son yerleşim yerini gösteren kayıt,
- mirasçılık ilişkisini gösteren nüfus kaydı; mahkeme gerekli görürse veraset ilamı nereden alınır konusunda anlattığımız mirasçılık belgesini de isteyebilir,
- başvuruyu avukat yapacaksa mirasın reddi konusunda özel yetki içeren vekâletname.
Harç ve gider avansı başvuru sırasında yürürlükteki tarifeye göre yatırılır. Güncel tutarı mahkeme kalemi bildirir.
Ret beyanı kayıtsız ve şartsız olmalıdır. Mirasın bir kısmını reddedip kalanını kabul etmek ya da “şu borçlar hariç reddediyorum” demek mümkün değildir. Şarta bağlanmış beyan geçerli bir ret sayılmaz ve ret süresi boşa geçmiş olabilir.[1]
Mirasın Reddi İçin 3 Aylık Süre Ne Zaman Başlar?
Ret süresi üç aydır ve hak düşürücü niteliktedir.[1] Başlangıç tarihi, mirasçının hangi sıfatla mirasçı olduğuna ve terekeye uygulanan işleme göre değişir.
| Durum | Süre ne zaman başlar? |
|---|---|
| Yasal mirasçı | Mirasbırakanın ölümünü öğrendiği tarih; mirasçı olduğunu daha sonra öğrendiğini ispat ederse bu öğrenme tarihi[1] |
| Atanmış mirasçı | Vasiyetname veya miras sözleşmesindeki tasarrufun kendisine resmen bildirildiği tarih[1] |
| Terekenin koruma önlemi olarak yazılması | Yazım işleminin mirasçılara bildirildiği tarih[1] |
| Resmî defter incelemesinden sonra | Mahkemenin çağrısının tebliğinden itibaren bir ay[2] |
| Hükmen ret | Kanunda süre öngörülmemiştir[1] |
Ölüm tarihi ile mirasçının ölümü öğrendiği tarih aynı olmayabilir. Yurt dışında yaşayan veya vefatı geç haber alan mirasçılar için bu fark belirleyicidir. Öğrenme tarihini ispat yükü ise mirasçıdadır.
3 Ay Geçtiyse Miras Hâlâ Reddedilebilir mi?
Süre dolmuşsa dosya üç soruya göre değerlendirilir. İlki başlangıç tarihidir: mirasçı olduğunu sonradan öğrendiğini ispatlayabiliyorsa üç ay o tarihten itibaren işler.[1] İkincisi süre uzatmasıdır. Önemli sebepler varsa sulh hâkimi ret süresini uzatabilir veya yeni bir süre verebilir.[1] Üçüncüsü terekenin borca batık olmasıdır; bu durumda hükmen ret süreye bağlı değildir.
Bu yolların hiçbiri kendiliğinden işlemez. Belgelere ve gerekçeye dayanılarak mahkemeye taşınmaları gerekir. Sürenin kaçması kabul sonucunu doğurabileceğinden, mümkünse üçüncü ayın son günlerini beklemeden başvurmak yerinde olur.
Borca Batık Miras Nasıl Reddedilir? Gerçek Ret ve Hükmen Ret
Kanun iki ayrı yol öngörür. Gerçek retle mirasçı, kendi iradesiyle sulh mahkemesine beyan verir. Hükmen retle ise irade açıklamasına gerek kalmadan miras reddedilmiş sayılır.[1]
| Özellik | Gerçek ret | Hükmen ret |
|---|---|---|
| Nasıl gerçekleşir? | Mirasçı sulh mahkemesine beyan verir | Ölüm tarihinde mirasbırakanın ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır |
| Süre | Üç ay | Süre öngörülmemiştir |
| Mirasçının beyanı | Gerekir | Gerekmez |
| Uygulamada nasıl ileri sürülür? | Sulh hukuk mahkemesine beyanla | Alacaklının açtığı dava veya takipte savunma olarak ya da tespit davasıyla |
Hükmen retten yararlanmak için mirasçının terekeyi sahiplenmemiş olması gerekir. Yargıtay uygulamasında terekedeki malı kendi adına geçiren ya da devreden mirasçı, sonradan hükmen ret ileri süremez. Aczin resmen tespiti için icra takibinde aciz belgesi düzenlenmiş olması yeterlidir. Aksi hâlde mahkeme banka, tapu, trafik ve vergi kayıtlarını araştırarak terekenin aktif ve pasifini ortaya çıkarır.
Hükmen ret kendiliğinden gerçekleşse de çoğu mirasçı, ileride alacaklılarla tartışma çıkmaması için üç ay içinde ayrıca sulh mahkemesine ret beyanı verir. Bu tercih, borcun büyüklüğü ve alacaklıların tutumuna göre somut dosyada değerlendirilmelidir.
Mirası Reddetmeden Önce Yapılan İşlemler Ret Hakkını Ortadan Kaldırır mı?
Ret süresi dolmadan mirasçı sıfatıyla tereke işlerine karışmak, terekenin olağan yönetimi dışında işlem yapmak veya tereke mallarını gizleyip kendine mal etmek ret hakkını ortadan kaldırır.[1] Yargıtay, terekedeki aracın ret süresi içinde satılmasını ya da taşınmazın mirasçı adına tescil edilip devredilmesini mirasın sahiplenilmesi olarak değerlendirmiştir.
Ret düşünüyorsanız şu işlemlerden uzak durmak gerekir:
- terekedeki araç, taşınmaz veya başka bir malı satmak ya da devretmek,
- mirasbırakanın banka hesabındaki parayı çekip kullanmak,
- mirasbırakanın alacaklarını mirasçı sıfatıyla tahsil etmek,
- terekedeki malları saklamak veya kendi malvarlığına katmak.
Zamanaşımının veya hak düşürücü sürenin dolmasını önlemek gibi terekeyi korumaya yönelik işlemler ise ret hakkını ortadan kaldırmaz.[1]
Mirası Reddeden Mirasçının Payı Kime Geçer?
Ret, geçmişe etkili olarak mirasçılık sıfatını ortadan kaldırır. Mirasçı, miras açıldığında sağ değilmiş gibi kabul edilir.[1] Payın kime geçeceği, kimin reddettiğine göre değişir.
| Durum | Sonuç |
|---|---|
| Yasal mirasçılardan biri reddederse | Pay, altsoyu varsa altsoyuna; yoksa aynı zümredeki diğer mirasçılara geçer[1] |
| Altsoyun tamamı reddederse | Payları sağ kalan eşe geçer[2] |
| En yakın yasal mirasçıların tamamı reddederse | Tereke sulh mahkemesince iflas hükümlerine göre tasfiye edilir; artan değer varsa mirası reddetmemişler gibi hak sahiplerine verilir[2] |
| Atanmış mirasçı reddederse | Ölüme bağlı tasarrufta aksi öngörülmemişse pay yasal mirasçılara kalır[1] |
| Ret, sonra gelen mirasçı lehine yapılırsa | Sonraki mirasçılar kabul veya reddetmeye çağrılır; bir ay içinde kabul etmezlerse reddetmiş sayılırlar[2] |
Reddeden kişinin çocukları varsa pay onlara geçer. Bu, çocukların borçtan otomatik olarak kurtulduğu anlamına gelmez. Onlar da mirası istemiyorsa kendi adlarına ayrıca ret beyanı vermelidir. Küçük çocuk adına başvuruyu yasal temsilci yapar; gerekli durumlarda mahkeme izni aranabilir. Ebeveynle çocuğun menfaati çatışıyorsa kayyım atanması gündeme gelir.[2]
Atanmış mirasçı olarak ret kararı vermeden önce, mirasbırakanın kendi tasarrufunda ret hâli için özel bir düzenleme bırakıp bırakmadığına bakmak gerekir. Bu yüzden vasiyetname nasıl yapılır konusunda anlattığımız şekil şartlarına uygunluk da önem taşır.
Mirasın Reddi Geri Alınabilir mi? Alacaklılar Reddi İptal Ettirebilir mi?
Süresinde ve usulüne uygun verilen ret beyanından tek taraflı dönülemez. Beyan hata, hile veya korkutma gibi bir irade sakatlığıyla verilmişse Türk Borçlar Kanunu’nun ilgili hükümlerine göre iptali istenebilir. Bunu ispat etmek mirasçıya düşer.
Ret, mirasçının kendi alacaklılarından mal kaçırma yolu değildir. Malvarlığı borçlarına yetmeyen mirasçı, alacaklılarına zarar vermek için mirası reddederse alacaklılar veya iflas idaresi, yeterli güvence verilmedikçe ret tarihinden itibaren altı ay içinde reddin iptalini isteyebilir.[2]
Mirasbırakanın ölümünden önceki beş yıl içinde denkleştirmeye tabi bir kazandırma almış mirasçı da, bu kazandırmanın geri verme yükümlülüğü doğuran değeriyle tereke alacaklılarına karşı sorumlu kalabilir.[2]
Miras Reddedildikten Sonra İcra Takibi Gelirse Ne Yapılmalı?
Mirası reddettikten sonra da mirasbırakanın borcu nedeniyle mirasçı adına ödeme emri veya benzeri bir tebligat gelebilir. Böyle bir durumda ret belgesine dayanarak, tebligatta yazılı itiraz süresi içinde itiraz edilmesi gerekir. Takibe nasıl itiraz edileceğini hakkımda icra takibi başlatıldıysa ne yapmalıyım başlıklı rehberimizde ayrıca ele aldık.
Mirası Reddetmeden Önce Terekenin Borçları Nasıl Öğrenilir?
Terekede ne kadar borç olduğunu bilmeyen mirasçı, körü körüne reddetmek yerine sulh hâkiminden terekenin resmî defterinin tutulmasını isteyebilir.[2] Defter tamamlanınca mirasçıya bir ay içinde mirası reddetme, resmî tasfiye isteme ya da deftere göre veya kayıtsız şartsız kabul etme imkânı tanınır. Hâkim gerekli hâllerde ek süre verebilir.[2] Bu yol da sürelere bağlı olduğundan uygulanmadan önce dosya üzerinden değerlendirilmelidir.
Mirası kabul edecekseniz bundan sonraki aşama tapu ve banka işlemleridir. Bunun için miras intikal işlemi nasıl yapılır yazımıza bakabilirsiniz.
Ret hakkı çoğu dosyada tek bir başvuruyla kullanılır. Ancak hangi sürenin işlediğini ve mirasçının önceki davranışlarının sonucu değiştirip değiştirmediğini belirlemek belge incelemesi gerektirir. Terekede borç şüphesi varsa ya da süre dolmak üzereyse miras hukuku alanındaki dosya değerlendirme hizmetimizden yararlanabilirsiniz.
