Aile hukuku; nişanlılıktan evliliğe, boşanmadan çocuğun velayetine kadar eşler, ebeveynler ve çocuklar arasındaki kişisel ve mali ilişkileri düzenleyen hukuk alanıdır. Ana kaynağı 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu‘nun ikinci kitabıdır; bu kitap evlilik hukuku, hısımlık (soybağı, evlat edinme, velayet) ve vesayet olmak üzere üç kısımdan oluşur.[1]
Alanın en görünür yüzü boşanma davasıdır, ancak dava tek bir talepten ibaret kalmaz. Velayet, nafaka ve tazminat çoğu zaman boşanma kararıyla birlikte karara bağlanır; mal paylaşımı ise genellikle ayrı bir dava olarak yürür. Hepsi aynı olaylardan doğduğu için birinde verilen taviz diğerinin sonucunu etkileyebilir. Aşağıda hangi uyuşmazlığın hangi başlığa girdiğini, hangi mahkemeye gidileceğini ve ilgili rehberleri bulabilirsiniz.
Aile Hukuku Hangi Uyuşmazlıkları Kapsar?
Aşağıdaki tablo, sık karşılaşılan uyuşmazlıkları ve her birinin ayrıntılı rehberini bir arada gösterir.
| Uyuşmazlık | Çözüm aranan soru | Ayrıntılı rehber |
|---|---|---|
| Boşanma | Evlilik hangi yolla ve hangi sebeple sona erecek? | boşanma davası nasıl açılır |
| Nafaka | Kim, kime, ne kadar ve ne zamana kadar ödeyecek? | nafakanın neye göre belirlendiği |
| Velayet ve kişisel ilişki | Çocuk kimin yanında kalacak, diğer ebeveyn onunla nasıl görüşecek? | boşanmada çocuğun velayeti kime verilir |
| Mal rejimi | Evlilikte edinilen mallar nasıl paylaşılacak? | boşanmada mal paylaşımı |
| Tazminat | Boşanma yüzünden uğranılan maddi ve manevi zarar istenebilir mi? | boşanmada maddi ve manevi tazminat |
| Aile konutu | Konutun eşin rızası olmadan satılması nasıl önlenir? | eşin habersiz ev satması ve aile konutu şerhi |
| Şiddet ve tehdit | Hızlı koruma nasıl alınır? | uzaklaştırma kararı nedir |
| Yabancı unsur | Yurt dışında verilen boşanma kararı Türkiye’de nasıl hüküm doğurur? | yurt dışı boşanma kararının tanınması |
| Yurt dışında yaşayan eşler | Yurt dışında yaşarken Türkiye’de boşanma davası açılabilir mi? | yurt dışında boşanma davası |
| Vesayet | Kendi işlerini göremeyecek kişi için vasiyi kim belirleyecek? | vasi nasıl atanır |
Anlaşmalı ve Çekişmeli Boşanma
Anlaşmalı boşanma için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması gerekir. Eşler birlikte başvurabilir ya da biri diğerinin açtığı davayı kabul edebilir. Ancak yalnızca bu yeterli değildir. Hâkim tarafları bizzat dinleyip iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmeli ve boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumuna ilişkin düzenlemeyi uygun bulmalıdır. Gerekli gördüğü değişiklikleri de yapabilir.[1] Bir yılı doldurmamış evliliklerde hangi yolların açık olduğunu 1 yıldan kısa sürede boşanma yazısı anlatıyor.
Başvurudan önce hangi yolun açık olduğunu belirlemek gerekir. Dilekçe sürecini anlaşmalı boşanma davası nasıl açılır rehberimizde, protokolün içeriğini anlaşmalı boşanma protokolü örneği yazımızda anlattık. Hazırlanacak belgeler için boşanmak için gerekli evraklar listesine bakabilirsiniz. Dilekçeyi kendiniz yazacaksanız anlaşmalı boşanma dilekçesi örneği işinizi kolaylaştırır. Sürenin neye bağlı olduğunu anlaşmalı boşanma davası ne kadar sürer yazısında açıkladık.
Taraflar boşanmanın kendisinde ya da sonuçlarından birinde anlaşamıyorsa dava çekişmeli yürür. Kanun zina, hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış, suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme, terk ve akıl hastalığı gibi özel sebepler sayar; bunların dışında kalan hâllerde dayanak, evlilik birliğinin temelinden sarsılmasıdır.[1]
Özel sebeplerin bir kısmında hak düşürücü süreler vardır. Örneğin zina nedeniyle dava hakkı, boşanma sebebinin öğrenilmesinden itibaren altı ay ve her hâlde eylemin üzerinden beş yıl geçmekle düşer; affeden eşin de dava hakkı yoktur.[1] Süreç ayrıntıları için çekişmeli boşanma davası nasıl açılır ve zina nedeniyle boşanma davası rehberlerine geçebilirsiniz. Çekişmeli dava, tanıkların dinlenmesi ve delillerin toplanması yüzünden uzayabilir. Ayrıntısı çekişmeli boşanma davası ne kadar sürer yazısında. Hangi sebebe dayanacağınıza karar vermeden önce en kolay boşanma sebepleri yazısına da göz atın.
Anlaşmalı yol daha hızlıdır, ama her dosyada en iyi sonucu vermeyebilir. Kusur, yoksulluk nafakası ve tazminat taleplerinin sonucunu etkiler. Protokoldeki bir feragat ya da muğlak ifade yıllar sonra yeni bir uyuşmazlığa dönüşebilir. Bu yüzden seçim, kusur durumuna, çocukların durumuna ve mal varlığına göre dosya özelinde yapılmalıdır.
Boşanma Davası Sırasında Hangi Geçici Önlemler Alınabilir?
Boşanma veya ayrılık davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan geçici önlemleri kendiliğinden alır. Bu önlemler özellikle eşlerin barınmasını, geçimini, mallarının yönetimini ve çocukların bakım ve korunmasını kapsar.[1] Tedbir nafakası bu önlemlerden biridir.
Geçici önlemler nihai kararı bağlamaz. Yine de çocuğun kimin yanında kalacağı gibi konularda dava boyunca oluşan fiilî düzen sonraki değerlendirmeleri etkileyebileceği için, tedbir taleplerinin dilekçede gerekçeli ve eksiksiz yazılması gerekir.
Aile Hukukunda Nafaka Türleri Nelerdir?
Kanunda dört ayrı nafaka türü vardır ve her birinin dayanağı ile şartları farklıdır. Nafaka türlerinin tamamını ve nafakanın nasıl talep edileceğini ayrı bir yazıda anlattık.
| Tür | Dayanak | Kimin için, ne zaman? |
|---|---|---|
| Tedbir nafakası | TMK m.169 | Boşanma veya ayrılık davası süresince eşin ve çocukların geçimi ve bakımı için |
| Yoksulluk nafakası | TMK m.175 | Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek, kusuru daha ağır olmayan eş için; nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz |
| İştirak nafakası | TMK m.182 | Çocuk için; velayeti almayan ebeveynin bakım ve eğitim giderlerine katkısı |
| Yardım nafakası | TMK m.364 | Altsoy, üstsoy ve kardeşler arasında; boşanma davasından bağımsız |
Anayasa Mahkemesi, 4 Haziran 2026 tarihli kararıyla (E.2025/156, K.2026/131) TMK m.175/1’deki “süresiz olarak” ibaresini iptal etti. İptal 30 Haziran 2027’de yürürlüğe girecek. O tarihe kadar m.175 mevcut hâliyle uygulanır.[2] Yoksulluk nafakası yürürlükte kalıyor. İptal yalnızca nafakanın süresiz bağlanabilmesini sağlayan ibareyi kapsıyor. Karar tedbir, iştirak ve yardım nafakasını kapsamaz.[2] Kararın gerekçesi ve bağlanmış nafakalara olası etkisi nafaka nasıl alınır yazısında ayrıntılı olarak yer alıyor.
Bağlanmış bir nafaka bugün de kanunda sayılan hâllerde sona erebilir. İrat biçimindeki nafaka, alacaklının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümüyle kendiliğinden kalkar; fiilen evliymiş gibi yaşama, yoksulluğun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürme hâllerinde ise mahkeme kararıyla kaldırılır.[1] Ayrıntılar için nafakanın kaldırılması ve nafaka ödenmezse ne olur yazılarımıza bakabilirsiniz. Tarafların mali durumu değişirse irat biçimindeki nafakanın artırılması ya da azaltılması istenebilir.[1] Artırım davasının şartları için nafaka artırılabilir mi yazısına bakın.
Velayet ve Çocukla Kişisel İlişki Nasıl Düzenlenir?
Velayet kararında ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Anne ya da baba olmak başlı başına bir üstünlük sağlamaz. Mahkeme çocuğun yaşını, bakım düzenini, eğitim ve sağlık ihtiyaçlarını ve idrak çağındaysa görüşünü birlikte değerlendirir. Aile mahkemeleri bu değerlendirmede psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacı gibi uzmanlardan yararlanır; uzmanlar mahkemenin istediği konularda araştırma ve inceleme yapıp sonucu bildirir.[3] Uzman raporunun hazırlanması davanın süresini de etkiler. Ayrıntısı velayet davası ne kadar sürer yazısında.
Velayeti almayan ebeveynin çocukla kişisel ilişki kurma hakkı ayrıca düzenlenir; gün, saat ve teslim yeri gibi ayrıntıların somut yazılması sonradan çıkacak tartışmaları azaltır. Velayet kararı da kesin değildir: koşullar esaslı biçimde değişirse velayet değiştirilebilir mi sorusu gündeme gelir.
Babaya velayetin verildiği hâller için velayetin babaya verildiği durumlar rehberimize, velayetin birlikte kullanılması ihtimali için ortak velayet yazımıza bakabilirsiniz.
Mal Paylaşımı, Boşanmada Tazminat ve Aile Konutu Hakları
Eşler mal rejimi sözleşmesiyle başka bir rejim seçmemişse yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılma rejimidir.[1] Evlilik içinde emekle edinilen değerler tasfiyede paylaşıma konu olur; evlenmeden önce sahip olunan, miras veya bağış yoluyla gelen mallar ise kişisel mal sayılır. Bu sınırın çizilmesi çoğu dosyanın en teknik tartışmasıdır. Konuyu boşanmada kişisel mallar ve anlaşmalı boşanmada mal paylaşımı rehberlerimizde ayrıca işledik.
Boşanma yüzünden mevcut veya beklenen menfaatleri zedelenen kusursuz ya da daha az kusurlu eş maddi tazminat isteyebilir. Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan eş ise kusurlu eşten manevi tazminat talep edebilir.[1]
Aile konutu için ayrıca bir koruma vardır. Eşlerden biri, diğerinin açık rızası olmadan aile konutunu devredemez ve üzerindeki hakları sınırlayamaz. Konutun maliki olmayan eş, tapu kütüğüne aile konutu şerhi verilmesini tapu müdürlüğünden isteyebilir.[1]
Aile İçi Şiddet ve Tehditte Hangi Koruma Tedbirleri Alınabilir?
6284 sayılı Kanun, şiddete uğrayan veya uğrama tehlikesi bulunan kişiler için koruyucu, şiddet uygulayan için önleyici tedbirler öngörür. Tedbir kararı, en çabuk ulaşılabilecek yer hâkiminden, mülkî amirden ya da kolluk biriminden talep edilebilir.[4]
Koruyucu tedbir kararı verilebilmesi için şiddetin uygulandığı hususunda delil veya belge aranmaz. Ortak konuttan uzaklaştırma ve mağdura yaklaşmama gibi şiddet uygulayan hakkındaki önleyici tedbirler ise geciktirilmeksizin karara bağlanır. Karara aykırılık hâlinde şiddet uygulayan hakkında zorlama hapsi uygulanacağı ihtar edilir.[4] Başvurunun adımlarını uzaklaştırma kararı rehberinde anlattık. Karar verildikten sonra da sınırlar devam eder. Bunun bir örneği uzaklaştırma kararı varken mesaj atmak sorusudur.
Aile Hukuku Davaları Hangi Mahkemede Görülür?
| Dava veya iş | Görevli ya da yetkili mahkeme | Dayanak |
|---|---|---|
| TMK ikinci kitabından doğan dava ve işler (boşanma, nafaka, velayet, mal rejimi gibi) | Aile mahkemesi | 4787 sayılı Kanun m.4 |
| Boşanma ve ayrılık davasında yetki | Eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi | TMK m.168 |
| Aile mahkemesi bulunmayan yerler | Aile mahkemesi sıfatıyla bakmakla yetkilendirilen asliye hukuk mahkemesi | 4787 sayılı Kanun m.2 |
| Aile hukukuna ilişkin yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizi | Aile mahkemesi | 4787 sayılı Kanun m.4 |
| Vesayet işleri | Aile mahkemesinin görev alanı dışında | 4787 sayılı Kanun m.4 |
Birden fazla yetkili mahkeme varsa seçim hakkı davayı açana aittir.[1] Dilekçenin nereye verileceği için boşanmak için nereye başvurulur, sürece nasıl başlanacağı için boşanma davası nasıl açılır yazılarımız yol gösterir. e-Devlet üzerinden dava açılıp açılamayacağı da sık sorulur. Bunu e-Devlet üzerinden boşanma davası rehberimizde ele aldık.
Aile mahkemeleri, esasa girmeden önce gerektiğinde uzmanlardan da yararlanarak sorunların sulh yoluyla çözümünü teşvik eder; sulh sağlanamazsa yargılama devam eder.[3]
Büromuz, İstanbul Anadolu Adliyesi’nin bulunduğu Kartal’dadır. Anadolu Yakası’nda yerleşik taraflar için yetkili aile mahkemesi çoğu zaman bu adliyedeki mahkemelerdir, ancak hangisinin yetkili olduğu somut adrese ve TMK m.168’deki ölçütlere göre belirlenir. Yerel ayrıntılar için Kartal boşanma avukatı sayfamıza, İstanbul genelindeki dosyalar için İstanbul boşanma avukatı sayfamıza bakabilirsiniz.
Aile Hukukunda Avukat Tutmak Zorunlu mudur?
Hukuken zorunlu değildir. Boşanma davasını kişi kendisi de açıp takip edebilir. Fark, dosyanın niteliğinde ortaya çıkar. Çekişmeli davalarda boşanma sebebinin seçimi, delillerin toplanması, tedbir ve nafaka taleplerinin eksiksiz kurulması hak kaybı riskini belirler. Çocuklu dosyalarda uzman incelemesine hazırlık da bu değerlendirmenin parçasıdır.
Dosyanızın hangi başlıktan ilerlemesi gerektiğini netleştirmek için randevu talebi oluşturabilirsiniz.
