Nafaka nasıl alınır sorusunun tek bir cevabı yok; çünkü kanunda “nafaka” adı altında koşulları, başvuru yolu ve süresi birbirinden farklı birkaç kurum düzenlenmiştir. Boşanma davası sürüyorsa belirleyici olan dilekçedeki talep, boşanma kesinleşmişse bir yıllık dava süresi, çocuk söz konusuysa hâkimin kendiliğinden vereceği iştirak nafakasıdır. Önce kendi durumunuzu doğru sınıflandırmak, yanlış dilekçeyle ya da geç kalınmış bir davayla zaman kaybetmenizi önler.
Yoksulluk nafakasında ayrıca güncel bir gelişme var: Anayasa Mahkemesi, Türk Medeni Kanunu‘nun 175. maddesindeki “süresiz olarak” ibaresini iptal etti ve karar 30 Eylül 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı.[1] Bu değişikliğin bugün yapılacak bir talebe etkisini yazının sonunda ayrı başlıkta anlatıyoruz.
Nafaka Nasıl Alınır? Hangi Nafaka Türünü Talep Etmelisiniz?
Aşağıdaki tablo, en sık görülen beş durumu hangi nafaka türüne ve hangi başvuru yoluna bağladığını gösterir. Kendi durumunuza en yakın satırdan başlayabilirsiniz.
| Durumunuz | İsteyeceğiniz nafaka | Nereden, ne zaman? |
|---|---|---|
| Boşanma davası açıldı ya da açılacak; dava sürerken geçim sıkıntınız var | Tedbir nafakası (eş ve çocuk için)[2] | Boşanma veya cevap dilekçesinde; hâkim geçici önlemleri kendiliğinden de alır |
| Boşanma davası yok ama haklı bir sebeple ayrı yaşıyorsunuz | Boşanmadan bağımsız tedbir nafakası[2] | Eşlerden birinin yerleşim yerindeki aile mahkemesinde ayrı dava |
| Boşanma yüzünden yoksulluğa düşeceksiniz | Yoksulluk nafakası[3] | Boşanma davasında; istenmediyse boşanmanın kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde ayrı dava |
| Çocuğun bakımını üstlendiniz, velayet sizde | İştirak nafakası[4] | Boşanma kararıyla birlikte; sonradan ayrı dava da açılabilir |
| Okuyan ergin çocuksunuz ya da muhtaç bir yakınsınız | Yardım nafakası[4] | Aile mahkemesinde, boşanmadan bağımsız ayrı dava |
Her türün koşulları ayrı bir yazıda ayrıntılı anlatılıyor: tedbir nafakası için tedbir nafakasının şartları ve süresi, boşanma sonrası için yoksulluk nafakasının şartları ve süresi, akrabalar ve ergin çocuklar için ise yardım nafakasının kimlerden istenebileceği sayfaları var.
Boşanma Davasında Nafaka Nasıl Talep Edilir?
Davayı henüz açmadıysanız önce boşanma davasının nasıl açıldığına bakabilirsiniz. Çoğu dosyada en sağlam yol, nafakayı boşanma dilekçesinde baştan istemektir. Boşanma ya da ayrılık davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince eşlerin geçimi ve çocukların bakımı için gerekli geçici önlemleri kendiliğinden alır.[2] Ancak tutarı fiilen belirleyen, sizin sunduğunuz ihtiyaç tablosu ile karşı tarafın gelirine ilişkin delillerdir.
Yoksulluk nafakasında durum farklıdır: hâkim bunu kendiliğinden vermez, sizin istemeniz gerekir. Dilekçede şu üç noktaya dikkat edin:
- Her nafaka için ayrı talep. Eş için tedbir ve yoksulluk, çocuk için tedbir ve iştirak nafakası ayrı kalemler halinde, mümkünse ayrı tutarlarla yazılır. Birden fazla çocuk varsa her biri için ayrı tutar belirtilir.
- Artış kuralı. Hâkim, istem halinde irat biçiminde bağlanan nafakanın gelecek yıllarda ne miktarda ödeneceğini de karara bağlayabilir.[3][4] Bu istenmezse nafaka enflasyon karşısında erir ve sonradan nafaka artırım davası açmanız gerekir.
- Ödeme biçimi. Kanun, yoksulluk nafakasının toptan ya da durumun gereklerine göre irat biçiminde ödenmesine imkân tanır.[3] Hangisini istediğinizi dilekçede açıkça belirtmeniz, mahkemenin bu konuyu değerlendirmesini kolaylaştırır.
Davanın başında mahkeme tarafların sosyal ve ekonomik durumunu araştırtır. Bu araştırmanın ne kadar sürdüğü dosyadan dosyaya değişir; belgelerinizi dilekçeyle birlikte sunmanız eksiklerin erkenden görülmesine yardımcı olur.
Boşanmadan Sonra Nafaka Nasıl Alınır? Bir Yıllık Dava Süresi
Boşanma davasında yoksulluk nafakası istenmediyse hak hemen yok olmaz ama süre dardır. Evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.[3] Süre karar tarihinden değil kesinleşme tarihinden işlediği için, ilk iş kesinleşme şerhindeki tarihi öğrenip takvime yazmaktır. Bu süreyi aşan başvurular genellikle reddedilir.
Bu davada yetkili mahkeme, nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesidir.[3] Uygulamada ayrı açılan bu davada kusur yeniden tartışılmaz; boşanma davasında belirlenen kusur dağılımı esas alınır. Boşanmada daha ağır kusurlu bulunduysanız ayrı dava bu sonucu değiştirmez.
Anlaşmalı boşanmada tablo biraz farklıdır. Eşler mali sonuçlar konusunda protokolle anlaşır, ancak hâkim bu düzenlemeyi uygun bulmak zorundadır ve boşanmanın fer’i sonuçlarına ilişkin anlaşmalar hâkim onaylamadıkça geçerli olmaz.[3] Protokolde nafakadan açıkça vazgeçilmişse yoksulluk nafakasını sonradan istemek ciddi biçimde zorlaşır. Çocuk için iştirak nafakası ise çocuğun yararına olduğundan, anne babanın vazgeçmesi uygulamada hâkimi bağlamaz. Protokol hazırlıyorsanız anlaşmalı boşanma protokolü örneğindeki nafaka maddesine göz atmanızı öneririz.
Boşanma Davası Açmadan Nafaka Alınabilir mi?
Evet, belirli koşullarda. Eşlerden biri, ortak hayat yüzünden kişiliği, ekonomik güvenliği veya ailenin huzuru ciddi biçimde tehlikeye düştüğü sürece ayrı yaşama hakkına sahiptir. Ayrı yaşama haklı bir sebebe dayanıyorsa hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine parasal katkıya ilişkin önlemleri alır.[2] Haklı bir sebep olmaksızın diğer eşin birlikte yaşamaktan kaçınması da benzer talebin dayanağı olabilir. Talep, eşlerden birinin yerleşim yeri aile mahkemesine yöneltilir ve koşullar değişirse önlemin değiştirilmesi de istenebilir.[2]
Burada ispat yükü talep edendedir. Ayrı yaşamanın haklı sebebini, örneğin şiddeti ya da ortak konuttan uzaklaştırılmayı, belge veya tanıkla göstermeniz gerekir. Haklı sebebi gösteremeyen tarafın talebi zayıf kalır.
Çocuk ve Yakınlar İçin Hangi Nafaka Talep Edilebilir?
Velayeti kendisine verilmeyen eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır; iştirak nafakasının kanuni dayanağı budur.[4] Uygulamada hâkim, çocuk lehine bu konuda talep olmasa da karar verir. Tutarı belirleyen yine çocuğun gerçek giderleri ve ödeyenin geliridir; okul, sağlık ve barınma giderlerini belgelemek nafakanın yetersiz bağlanmasını önler.
Çocuk 18 yaşını doldurduğunda iştirak nafakası sona erer. Eğitimi sürüyorsa bakım yükümlülüğü eğitim bitene kadar devam edebilir; bu durumda talep, çocuğun kendi adına açacağı yardım nafakası davası olarak ilerler.[4] Uygulamada okula kayıtlı olmak tek başına yetmez; devam ve başarı durumu da belgelenmelidir. Yardım nafakası boşanmadan bağımsızdır ve yoksulluğa düşecek altsoy, üstsoy ve kardeşler arasında kanundaki sıraya göre istenir.
Nafaka Almak İçin Hangi Belgeler Gereklidir?
Mahkeme tutarı, sizin ihtiyacınızla karşı tarafın ödeme gücünü karşılaştırarak belirler. İhtiyaç tarafını siz, ödeme gücü tarafını ise büyük ölçüde mahkemenin yaptıracağı araştırma ortaya koyar. Dosyaya baştan şunları koymak yeterli olur:
- Barınma gideri: kira sözleşmesi ve ödeme dekontları ya da yurt kaydı
- Aylık sabit giderler: fatura, aidat, sağlık ve ulaşım harcamaları
- Kendi gelir durumunuz: çalışıyorsanız bordro ve SGK hizmet dökümü, çalışmıyorsanız bunu gösteren kayıt
- Çocuk varsa: okul kayıt belgesi, eğitim giderleri ve sağlık harcamaları
- Karşı tarafa ilişkin bildikleriniz: işyeri, araç, taşınmaz; bunları mahkeme müzekkereyle araştırır
Karşı tarafın beyan ettiği gelirle yaşam standardı birbirini tutmuyorsa, bunu kira, harcama ve benzeri somut izlerle göstermek dosyayı güçlendirir. Hâkimin tutarı hangi ölçütlerle takdir ettiğini nafaka miktarının neye göre belirlendiği yazısında ayrıntılı bulabilirsiniz.
Yoksulluk Nafakası İçin Güncel Durum: “Süresiz Olarak” İbaresinin İptali
Anayasa Mahkemesi, 4 Haziran 2026 tarihli ve E.2025/156, K.2026/131 sayılı kararıyla TMK m.175/1’deki “süresiz olarak” ibaresini Anayasa’ya aykırı bularak iptal etti. İptal hükmü, kararın 30 Eylül 2026’da Resmî Gazete’de yayımlanmasından dokuz ay sonra, yani 30 Haziran 2027’de yürürlüğe girecek.[1] Karar oy çokluğuyla alındı.
Mahkemenin gerekçesine göre yoksulluk nafakasının hiçbir ölçüt gözetilmeden kategorik olarak süresiz öngörülmesi, kusuru aranmayan nafaka yükümlüsü bakımından ağır bir külfet doğuruyor ve çatışan haklar arasındaki dengeyi bozuyor. Kararda nafakanın süresinin; evliliğin süresi, tarafların yaşı, eğitim ve sağlık durumu, çalışma hayatına katılma imkânı ve ihtiyaçlarını kendi imkânlarıyla karşılama kapasitesi gibi unsurlar dikkate alınarak belirlenebilmesi gerektiği belirtildi.[1]
Bu karar, bugün bağlanmış nafakaların sona ermesi anlamına gelmez; iptal hükmü yürürlüğe girene kadar 175. madde mevcut haliyle uygulanır. Yeni bir kanuni düzenleme henüz yoktur ve yürürlük tarihinden sonra bağlanacak ya da mevcut nafakalara nasıl uygulanacağı, bu düzenlemenin içeriğine bağlıdır. Kesin olarak söylenebilecek olan, hâkime süre belirleme yetkisi tanınması yönünde bir değişikliğin yolda olduğudur.
Pratik sonuç şudur: yoksulluk nafakası isteyen taraf için evliliğin süresi, yaş, sağlık, eğitim ve çalışma imkânını gösteren belgeleri baştan dosyaya koymak artık daha önemlidir. Ödeyen taraf için de aynı ölçütler ileride süre ve kaldırma taleplerinde dayanak olabilir. Mevcut kanuna göre hangi hâllerde nafakanın sona erdiğini ya da kaldırılabildiğini nafakanın hangi hâllerde kaldırılabileceği yazısında bulabilirsiniz.
Nafaka Bağlandıktan Sonra Ne Yapılabilir?
Karar çıkması süreci bitirmez. Ödemeler aksarsa nafaka ödenmediğinde başvurulacak yollar gündeme gelir. Hangi nafakanın, hangi dilekçeyle ve hangi tarihe kadar istenmesi gerektiğini belgelerinize bakarak birlikte netleştirmek isterseniz Kartal aile hukuku avukatı sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
