Tüketici hukuku, ticari veya mesleki olmayan amaçla mal ya da hizmet satın alan kişiyi korur. Alanın ayırt edici yanı, tüketiciye kanunla tanınan hakların sözleşmeyle ortadan kaldırılamamasıdır: satıcının “iade ve değişim yapılmaz” yazması, kanundan doğan hakları sona erdirmez.
Uyuşmazlıkların önemli bir kısmı da mahkemeye gitmeden çözülebilir. Belirli tutarın altındaki uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetine başvuru zorunludur ve bu yol ücretsizdir.
Satıcı, Banka ve Hizmet Sağlayıcıyla Yaşanan Sorunlar
- Ayıplı mal ve ayıplı hizmet: iade, değişim, onarım ya da bedel indirimi
- Mesafeli ve kapıdan satışlarda cayma hakkı
- Devre mülk ve devre tatil sözleşmelerinin iptali
- Tüketici kredileri, erken ödeme ve haksız şartlar
- Yatırım fonu kayıpları ve fon mağdurlarının hakları
- Abonelik sözleşmelerinin feshi
- Hizmet sağlayıcıların sorumluluğu
- Araç değer kaybı ve sigorta uyuşmazlıkları
Ayıplı Mal: Dört Seçimlik Hak
Satın alınan mal ambalajında, etiketinde veya tanıtımında belirtilen niteliklere aykırıysa ya da beklenen faydayı sağlamıyorsa ayıplıdır. Tüketici bu durumda dört haktan dilediğini seçebilir: sözleşmeden dönerek bedeli geri isteme, bedelde indirim isteme, ücretsiz onarım isteme ya da ayıpsız misliyle değişim isteme (TKHK m.11). Seçim tüketiciye aittir; satıcı “önce tamir edelim” diyerek bu tercihi belirleyemez.
Ayıp daha sonra ortaya çıksa bile hak kaybolmaz. Kanuni zamanaşımı süresi teslim tarihinden itibaren iki yıl, konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda beş yıldır (TKHK m.12). Ayıp satıcının ağır kusuru ya da hilesiyle gizlenmişse zamanaşımı süresinden yararlanılamaz.
Cayma Hakkı: On Dört Gün
İnternetten, telefonla ya da kapıda kurulan sözleşmelerde tüketici, on dört gün içinde hiçbir gerekçe göstermeden ve cezai şart ödemeden sözleşmeden cayabilir. Süre malın teslim alındığı, hizmet sözleşmelerinde ise sözleşmenin kurulduğu tarihten işlemeye başlar (TKHK m.48).
Satıcı cayma hakkı konusunda tüketiciyi usulüne uygun bilgilendirmemişse tüketici on dört günlük süreyle bağlı olmaz. Bu durumda hak, cayma süresinin bitiminden itibaren bir yıl içinde kullanılabilir (Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği m.10). Bu nedenle “süre geçti” cevabı her zaman geçerli değildir; önce bilgilendirmenin yapılıp yapılmadığına bakılır.
Hakem Heyeti mi, Tüketici Mahkemesi mi?
Uyuşmazlığın tutarı, hangi mercie gidileceğini belirler. Kanunda belirlenen parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetine başvurmak zorunludur (TKHK m.68); bu sınırın üzerindeki uyuşmazlıklar tüketici mahkemesinde görülür. Parasal sınırlar her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir, bu nedenle başvuru öncesinde güncel tutarın kontrol edilmesi gerekir.
Hakem heyeti başvurusu ücretsizdir; tüketicilerin tüketici mahkemelerinde açacağı davalar da harçtan muaftır. Tüketici mahkemesinde görülecek uyuşmazlıklarda ise dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.
Abonelik Sözleşmeleri ve Haksız Şartlar
Abonelik sözleşmelerinde tüketici, sözleşmeyi istediği zaman feshedebilir; sağlayıcı bunu zorlaştıramaz. Fesih bildirimi yapıldıktan sonra sözleşme kısa bir süre içinde sona erdirilmek ve varsa peşin tahsil edilen bedelin kullanılmayan kısmı iade edilmek zorundadır. “Taahhüt süresi dolmadan fesih yapılamaz” cevabı, cayma bedeli dışında tek başına fesih hakkını ortadan kaldırmaz.
Bunun yanında, tüketiciyle müzakere edilmeden sözleşmeye konulan ve dürüstlük kuralına aykırı biçimde tüketici aleyhine dengesizlik yaratan şartlar haksız şart sayılır ve kesin olarak hükümsüzdür (TKHK m.5). Sözleşmenin geri kalanı geçerliliğini korur. Standart sözleşmelerdeki küçük puntolu maddelerin çoğu bu değerlendirmeye tabidir.
Devre Mülk ve Devre Tatil
Devre tatil ve uzun süreli tatil hizmeti sözleşmeleri, tüketici hukukunun en çok şikâyet üretilen başlıklarından biri. Bu sözleşmelerde de on dört günlük cayma hakkı vardır ve satıcı, cayma süresi dolmadan tüketiciden hiçbir ödeme talep edemez. Tanıtım toplantısında imzalatılan sözleşmeler ve alınan peşinatlar bu kural nedeniyle çoğu zaman iptal edilebilir. İptal ve paranın geri alınması için izlenecek yol devre mülk iptali ve para iadesi yazısında.
Trafik Kazası Sonrası Sigortadan Talepler
Trafik kazası sonrası aracın onarılsa bile piyasa değerinde oluşan azalma, kusurlu tarafın sigortacısından talep edilebilir. Bu talep sigorta şirketine başvuru ile başlar; sonuç alınamazsa Sigorta Tahkim Komisyonu ya da mahkeme yolu açıktır.
Davanın nasıl açılacağını araç değer kaybı davası, tutarın nasıl bulunduğunu değer kaybının hesaplanması yazısında anlattık. Kazada hiç kusuru olmayan sürücünün talepleri kusursuz tarafın tazminatı yazısında anlatılıyor. Sigorta şirketiyle anlaşmazlık uzarsa sigorta uyuşmazlıkları sayfamıza göz atın.
Kartal’da Tüketici Dosyanız İçin
Başvuru yolları, hakem heyeti süreci ve dava aşamasının ayrıntılı anlatımı: Kartal tüketici avukatı
Önce Belgeler, Sonra Başvuru Yolu
İlk bakılan şey belgelerdir: fatura ya da satış fişi, sözleşme metni, satıcıyla yapılan yazışmalar. Tüketici uyuşmazlıklarında sonucu çoğu zaman elde tutulan yazılı kayıt belirler. Sözlü verilen sözler ispat edilemediği için baştan yazılı iletişimi öneriyoruz.
Tutar hakem heyeti sınırının altındaysa dosyayı o yoldan yürütüyoruz; bu yol ücretsizdir ve genellikle mahkemeden daha hızlı sonuçlanır. Bu yolun kapalı olduğu ya da sonuç vermediği durumlarda arabuluculuk ve dava aşamasına geçiyoruz.
