İcra hukuku, ödenmeyen bir alacağın devlet gücüyle tahsil edilmesini düzenler. Alanın kendine has yanı, iki tarafın da aynı kuralları farklı yönde kullanmasıdır: alacaklı için takibi hızlandıran her adım, borçlu için itiraz ve durdurma imkânı doğurur. Bu yüzden sayfayı iki başlık altında topladık.
Ortak nokta ise sürelerdir ve bu alanda süreler günle ölçülür. İlamsız takipte ödeme emrine itiraz için yedi gün, kambiyo senetlerine mahsus takipte beş gün vardır (İİK m.62, m.168). Kaçırılan itiraz süresi takibi kesinleştirir ve haciz aşamasını açar.
Alacaklı ve Borçlu İçin İcra İşleri
- İlamsız, ilamlı ve kambiyo senetlerine mahsus takip başlatılması
- Ödeme emrine itiraz ve itirazın iptali davası
- Menfi tespit ve istirdat davaları
- Haciz, muhafaza ve satış işlemlerinin yürütülmesi
- İstihkak davası (üçüncü kişinin malı haczedildiğinde)
- Banka hesabı ve maaş haczi uyuşmazlıkları
- Borç ödendikten sonra hacizlerin kaldırılması
Alacaklı Tarafında: Takipten Tahsile
Takip türü, alacağın dayandığı belgeye göre seçilir ve bu seçim sürecin hızını belirler. Elinizde mahkeme kararı varsa ilamlı takip, çek, bono veya poliçe varsa kambiyo senetlerine mahsus takip, elinizde bir belge yoksa ilamsız takip yolu kullanılır.
Fark itiraz anında ortaya çıkar: ilamsız takipte borçlunun yedi gün içinde yapacağı basit bir itiraz takibi durdurur ve alacaklıyı dava açmaya zorlar. Kambiyo takibinde ise itiraz takibi kendiliğinden durdurmaz; borçlunun ayrıca icra mahkemesinden tedbir alması gerekir. Bu nedenle elinizde bir çek ya da senet varsa hangi yolun kullanılacağı baştan doğru belirlenmelidir.
İtirazla karşılaşıldığında iki yol vardır. İtirazın iptali davası genel mahkemede açılır ve bir yıllık süreye tabidir (İİK m.67); kabul hâlinde borçlu aleyhine icra inkâr tazminatına da hükmedilebilir. İtirazın kaldırılması ise icra mahkemesinde görülen daha hızlı bir yoldur ama yalnızca kanunda sayılan belgelere dayanan alacaklarda kullanılabilir.
Borçlunun malvarlığı bulunamadığında dosyanın nasıl yürütüleceği ayrı bir konudur: borçlunun üzerinde mal yoksa ne yapılır?
Borçlu Tarafında: İtiraz ve Haczin Kaldırılması
Hakkınızda takip başlatıldığında ilk yapılacak şey ödeme emrinin tebliğ tarihini tespit etmektir; bütün süreler o tarihten işler. Borcun tamamına ya da bir kısmına, faize veya yetkiye itiraz edilebilir. İtirazın gerekçe içermesi şart değildir; ancak imzaya itiraz ediliyorsa bunun açıkça belirtilmesi gerekir.
Borcu hiç doğmamışsa ya da ödenmişse menfi tespit davası açılabilir. Para tahsil edildikten sonra ödendiği anlaşılırsa geri alınması için istirdat davası yolu vardır; bu dava ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde açılmalıdır (İİK m.72).
Borcu ödemenizin ardından hacizler kendiliğinden kalkmaz; kaldırma talebinin ayrıca yapılması gerekir. Ödeme emri geldiğinde atılacak adımlar hakkımda icra takibi başlatıldı yazısında anlatılıyor.
Haczedilemeyen Mal ve Haklar
Kanun, borçlunun ve ailesinin yaşamını sürdürebilmesi için bazı mal ve hakları haciz dışında tutar: zaruri ev eşyası, borçlunun mesleğini sürdürebilmesi için gerekli araç ve gereçler, aile bireylerinin kişisel eşyaları.
Maaş haczinde kısmi bir sınır vardır: borçlu ve ailesinin geçimi için gerekli miktar düşülür, ancak haczedilecek tutar maaşın dörtte birinden az olamaz (İİK m.83). Nafaka alacakları bakımından bu sınır uygulanmaz. Oranın nasıl hesaplandığı maaşın ne kadarı haczedilebilir yazısında.
Başkasının Malı Haczedilirse: İstihkak
Haciz sırasında borçlunun elinde bulunan ancak gerçekte üçüncü bir kişiye ait olan mallar da haczedilebilir. Bu durumda malın gerçek sahibi istihkak davası açarak malı haciz dışına çıkartabilir. Haczedilmiş bir taşınmazın satılıp satılamayacağını hacizli mülkü satmak yazısında ele aldık.
İcra Dairesi mi, İcra Mahkemesi mi?
İkisi sık karıştırılır ve yanlış mercie yapılan başvuru süre kaybettirir. İcra dairesi işlemi yapan birimdir: takibi açar, ödeme emrini gönderir, haczi uygular, satışı yürütür. İcra mahkemesi ise bu işlemleri denetler; icra dairesinin kanuna aykırı ya da olaya uygun olmayan işlemlerine karşı şikâyet buraya yapılır.
Şikâyet süresi, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gündür (İİK m.16). Bir hakkın yerine getirilmemesi veya işlemin sebepsiz sürüncemede bırakılması hâlinde ise şikâyet süreye bağlı değildir, her zaman yapılabilir.
Kartal’da İcra Dosyanız İçin
Takip türleri, itiraz yolları ve haciz aşamasının ayrıntılı anlatımı: Kartal icra avukatı. Alacaklı olarak takibe nereden başlayacağınız için: icra takibi nasıl başlatılır.
Belge ve Tebliğ Tarihiyle Başlıyoruz
Alacaklı tarafında ilk baktığımız şey elinizdeki belgenin niteliği: bu belge hangi takip yolunu açıyor ve borçlunun itirazı hâlinde elimizde ne kalıyor. Takibi buna göre kuruyoruz; yanlış yolla başlanan takip, itirazla birlikte aylarca gecikme demek.
Borçlu tarafında ilk baktığımız şey tebliğ tarihi. Süre işlemeye devam ediyorsa itiraz, kaçmışsa gecikmiş itiraz ya da menfi tespit yollarını değerlendiriyoruz. Her iki tarafta da bir sonraki işlemin tarihini ve kimin yapacağını yazılı olarak bildiriyoruz.
