İstirdat Davası Nedir? Nasıl Açılır?

İstirdat davası, borçlu olunmadığı halde başlatılan icra takibi sonucunda ödenmek zorunda kalınan paranın davalıdan geri alınmasına imkan tanıyan bir davadır. Bu nedenle uygulamada sıklıkla “geri isteme davası” olarak da tabir edilmektedir. 

Menfi tespit ve istirdat davası amaç ve sonuçları itibariyle benzerlik gösterse de; Farklı davalardır. Ayrıca sıklıkla devam eden menfi tespit davasının istirdat davasına dönüşmesine de rastlamaktayız. Davacıya cebri icra yolu ile ödemek zorunda kaldığı haksız paraların tekrar davalıdan alınmasına imkan tanıması nedeniyle Hukuk Muhakemeleri Kanununa göre görülen davalar arasında istirdat davası önemli bir yere sahiptir. 

Bizde bu yazımızda istirdat davası şartları, istirdat davası zamanaşımı süresi, sebepsiz zenginleşmeye dayalı istirdat davası ile görevli ve yetkili mahkemeler gibi bu konuda gereksinim duyabileceğiniz konuları sizlerle paylaştık. 

İstirdat Davası Nedir?

Yukarıda da belirttiğimiz gibi istirdat davası gerçekte olmayan borç iddiasının cebri icra yolu ile ödenmesi sonrasında ödenen bu değerlerin davalıdan geri istenmesine imkan tanıyan bir davadır. Yasal dayanağını ise Türk Borçlar Kanunumuzun 72. Maddesi oluşturur. 

“İ.İ.K. md. 72/7; Takibe itiraz etmemiş veya itirazın kaldırılmış olması yüzünden borçlu olmadığı bir parayı tamamen ödemek mecburiyetinde kalan şahıs, ödediği tarihten itibaren bir sene içinde umumi hükümler dairesinde mahkemeye başvurarak paranın geriye alınmasını isteyebilir.”

Menfi Tespit Davası ve İstirdat Davası Farkı

Menfi tespit davası ve istirdat davalarının yasal dayanaklarını Türk Borçlar Kanunumuzun 72. maddesi oluşturur. Her iki dava da davacı için benzer sonuçları doğurur. Ancak en önemli farklı; İstirdat davaları borcun ödenmesinden sonra açılmaktadır. Menfi tespit davaları ise icra takibi öncesinde veya icra takibi devam ederken açılabilmektedir. 

• Borçlu, icra takibi sırasında veya öncesinde borçlu olmadığını menfi tespit davası ile ileri sürebilir. 
• Borcun, cebri icra yolu ile ödenmesinden sonra, ödenen paranın haksız olduğu ve geri iadesi talebi ise istirdat davası ile ileri sürülür. 
• Menfi tespit davaları devam ederken borcun yine cebri icra yolu ile ödenmesi halinde ise, menfi tespit davası olarak dava istirdat davasına dönüşür. 

İstirdat Davası Şartları

• İlamsız icra takibi kapsamında bir icra takibi söz konusu olmalıdır.
• Haksız ödeme cebri icra tehdidi altında yapılmış olmalıdır. 
• Menfi tespit davasında olduğu gibi borç gerçekte hiç olmamalıdır.
• Paranın icra takibinde alacaklıya (istirdat davasında davalıya) ödenmiş olması gerekir.
• Dava hak düşürücü süre içerisinde (1 yıl) açılmalıdır. 
• Gerçekte borcun bulunmadığı somut deliller ile ortaya konulmalıdır. 

İstirdat Davası Neden Açılır?

Yapmış olduğumuz tanımdan da anlaşılacağı gibi davanın konusunu gerçekte olmayan bir borcun cebri icra yolu ile tahsil edilmesinden sonra ödenen bu paranın tekrar alacaklıdan tahsili amacı oluşturur. 

İstirdat davalarında borcun hiç doğmadığı, daha önce ödendiği, hatta borcun yanlış kişiden tahsil edilmiş olduğu gerekçeleri ile ödenen para geri istenebilir. 

Kimler İstirdat Davası Açabilir?

Borçlu olmadığı halde herhangi bir borcu cebri icra tehdidi ile ödemek zorunda kalan kişiler istirdat davasını açabilirler. Davanın asıl dayanağını oluşturan icra takibinde asıl borçlu olmayan ancak herhangi bir sebeple borçlu adına ödeme yapmak zorunda kalan asıl borçlu haricinde 3. Kişiler de dava açma hakkına sahiptir. 

Örneğin asıl borçlu adına yapılan icra takibinde, borcun kefilden tahsil edilmesi halinde kefil de borçlu gibi dava açma hakkına sahiptir. Ancak bu durumda kefilin resmi olarak kefil olmadığını davada kanıtlaması gerekir. 

İstirdat Davasında Görevli Mahkeme

İstirdat davalarında görevli mahkeme, menfi tespit davalarında olduğu gibi uyuşmazlığın türüne göre değişiklik gösterir. Davanın asıl konusu haksız yere ödenen paranın geri tahsili olması nedeniyle görevli mahkeme de buna göre tayin edilir. Örneğin haksız yere tahsil edilen borcun kaynağını ticari bir ilişki olması halinde görevli mahkeme; Asliye Ticaret Mahkemesidir. Bununla birlikte tüketici uyuşmazlıklarından kaynaklanan bir borç iddiası olması halinde görevli mahkeme; Tüketici mahkemesidir. Ancak genel olarak istirdat davalarında görevli mahkeme; Asliye Hukuk Mahkemeleridir. Bu süreçte deneyimli bir Kartal icra avukatından destek almanız hak kayıplarının önüne geçer.

İstirdat Davalarında Yetkili Mahkeme

İstirdat davalarında yetkili mahkeme belirlenirken genel yetki ve özel yetki kuralları dikkate alınır. Dava haksız olarak tahsil edilen bir paranın tahsili dolayısıyla açılması nedeniyle yetkili mahkemeler; Davalının yerleşim yeri mahkemelidir. Ancak özel yetki kuralı gereği davanın daha önce icra takibinin yapılmış olduğu yer mahkemeleri de olabilir. 

İstirdat Davasında Arabuluculuk

İstirdat davalarında arabuluculuğa başvurma zorunluluğunun belirlenebilmesi için öncelikle görevli mahkemelerin belirlenmesinde olduğu gibi uyuşmazlığın türü belirlenmesi gerekir. Genel olarak uzlaşma hükümleri uygulanmasa da; Ticari uyuşmazlıklardan kaynaklanan her türlü para ile ölçülebilen uyuşmazlıklarda arabuluculuğa başvuru zorunluluğu vardır. Şayet uyuşmazlık ticari bir ilişkiye dayanıyorsa istirdat davası açmadan önce arabuluculuğa başvurmak zorunludur. 

Ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuğa başvuru yapılmaksızın davanın açılması halinde, arabuluculuk bir çeşit dava şartı olması nedeniyle davanın reddi ile karşılaşmamız kuvvetle muhtemeldir. 

Menfi Tespit Davası Mı İstirdat Davası Mı Açmalıyım?

Menfi tespit davası ve istirdat davası farkı başlığımızda da belirttiğimiz gibi her iki dava benzer sonuçlar doğursa da farklı davalardır. Her iki durumda da ortada gerçekten olmayan bir borç iddiası vardır. 

Menfi tespit davası; İcra takibi başlatılmadan ya da icra takibi devam ederken açılır. Borcun ödenip ödenmediği dava konusu değildir. Mahkemece sadece borcun gerçekte var olup olmadığı incelenir. Buna karşın istirdat davası icra takibi nedeniyle tamamen ödenen haksız paraların geri iadesi için açılır. Hakkınızda haksız bir borç iddiası ile icra takibi başlatılmış ancak bu yönde bir emare bulunması veya icra takibi başlatılmış ise; Menfi tespit davası açılır. Borç ödenmiş ise; İstirdat davası açılır. 

Sebepsiz Zenginleşmeye Bağlı İstirdat Davası

İstirdat davalarının bir çeşit sebepsiz zenginleşme davası olduğunu söylemek yanlış olmayacaktır. Her iki durumda da davası haksız bir şekilde gerçekleşen zenginleşmenin tahsilini talep etmektedir. Ancak genel olarak açılan sebepsiz zenginleşme davalarından kısmen de olsa farklıdır. 

Sebepsiz zenginleşme Türk Borçlar Kanunumuzda düzenlenmiş olup; Herhangi bir şekilde haklı sebep olmaksızın, bir başkasının malvarlığından yararlanmak suretiyle haksız elde edilen kazancı iade etme yükümlülüğüdür. 

İstirdat davaları da aynı şekilde haksı bir nedene bağlı olarak meydana gelen zenginleşme ileri sürülerek açılır. Her iki dava arasındaki farkları aşağıdaki tablodan inceleyebilirsiniz. 

Sebepsiz Zenginleşme ve İstirdat Davası Farkı

Özellikler	İstirdat Davası	Sebepsiz Zenginleşme Davası
Hukuki Dayanak	İcra ve İflas Kanunu madde 72	Türk Borçlar Kanunu 77 ve devamı maddeleri
Açılma Sebebi	İcra tehdidi altında yapılan ödeme	Hukuki sebep olmadan gerçekleşen zenginleşme
İcra Takibi Şart mı?	Evet	Hayır
Ödeme Şekli	Cebrî icra baskısıyla ödeme yapılır	Yanlışlıkla veya geçersiz işlem nedeniyle ödeme yapılabilir
Amaç	Haksız tahsil edilen paranın geri alınması	Haklı sebep olmadan elde edilen kazancın iadesi
Süre	Ödeme tarihinden itibaren 1 yıl	Öğrenmeden itibaren 2 yıl, her durumda ise 10 yıl
İspat Konusu	Borcun mevcut olmadığı	Zenginleşmenin haklı nedene dayanmadığı

 

İstirdat Davası Dilekçe Örneği

T.C. … ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ’NE

DAVACI : 

Adı ve Soyadı : 

T.C. Kimlik No : 

Adres : 

Vekili : Avukat …

DAVALI : 

Adı ve Soyadı : 

T.C. Kimlik No : 

Adres : 

DAVA KONUSU : Haksız ve borçlu olunmayan icra takibi nedeniyle cebri icra tehdidi altında ödenmiş olunan bedelin geri alınması talebimizden ibarettir. 

DAVA DEĞERİ : … TL

AÇIKLAMALAR : 

1. Yukarıda açık kimlik ve adres bilgileri yazılı davalı … tarafından aleyhime … İcra Müdürlüğünün …. / …. Esas sayılı takip dosyası ile ilamsız icra takibi başlatılmıştır. Başlatılan bu icra takibi nedeniyle, davalıya herhangi bir borcumun bulunmamasına rağmen borç cebri icra yolu ile tahsil edilmiştir. Davalının … İcra Müdürlüğünde ileri sürmüş olduğu borç ilişkisi hukuki olarak geçerli değildir. 
2. Davacı olarak … İcra Müdürlüğü tarafından … tarihinde gönderilmiş olunan ödeme emrine yasal sürede itiraz edememiş olmam sebebiyle icra takibi durdurulamamış ve haciz işlemlerine geçilmiştir. Devam eden haciz işlemlerinden dolayı icra baskısı altında gerçekte borcum olmamasına rağmen söz konusu borç ifa edilmiştir.
3. Davalı … ile aramızda hiçbir zaman borç ilişkisi doğmamıştır. Bununla beraber davalının İcra Müdürlüğüne sunmuş olduğu takibe konu belgeler hukuki dayanaktan yoksun olmakla beraber takip konusu alacak da gerçeği yansıtmamaktadır. 
4. … İcra Müdürlüğü tarafından devam olunan icra tehdidi alında yapılan ödeme nedeniyle mal varlığımda önemli bir eksilme meydana gelmiştir. Türk Borçlar Kanunumuzun 72. Maddesi gereğince borçlu olmadığı bir parayı ödemek zorunda kalan kişi, bu ödediği bedeli geri alınması amacıyla istirdat davası açma hakkına sahiptir. 
5. … İcra Müdürlüğünün …./…. Esas sayılı takip dosyasından da anlaşılacağı üzere dava konusu gerçekte hiç olmayan borcun ödeme tarihi …/…/…..’dir. Bu nedenle dava istirdat davası zamanaşımı süresi olan 1 yıllık hak düşürücü süre dahilinde açılmıştır.
6. Davalı …’in hukuka aykırı şekilde başlatmış olduğu icra takibi sonunda maddi zarara uğramış olmam, ekonomik olarak mağdur edilmiş konumdayım. Ayrıca davalının daha önce bu haksız şekilde başlatmış olduğu icra takibi dolayısıyla sebepsiz zenginleşmesi söz konusudur. Davalının bu şekildeki bir sebepsiz zenginleşmesi hiçbir hukuk kuralı ile bağdaşmamaktadır. 

YASAL DAYANAKLAR : İcra ve İflas Kanunumuzun 72 maddesi, Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanununun ilgili hükümleri

DELİLLER : … İcra Müdürlüğünün …../…. Esas sayılı takip dosyası, ödeme dekontları, banka kayıtları, tebligat, ticari defter kayıtları, tanık beyanları ve her türlü diğer yasal deliller

NETİCE VE TALEP : Yukarıda arz etmiş olduğum nedenlerden dolayı; 

1. Davanın Kabulüne, 
2. Borçlu olmadığım halde cebri icra tehdidi altında ödemiş olduğum … TL tutarındaki ödemenin, ödeme tarihinden itibaren başlayacak olan yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsiline,
3. Bütün yargılama giderleri, mahkeme harç ve masrafları ve vekalet ücretinin davalı tarafa yükletilmesine, 

Karar verilmesi arz ve talep olunur. (Tarih / Davacı İsim, Soy İsim ve İmza)

SIK SORULAN SORULAR

İstirdat Davası Zamanaşımı Süresi

İstirdat davasında zamanaşımı süresi 1 yıldır. 1 yıllık bu süre borcun ödenmesinden sonra işlemeye başlamaktadır. Sebepsiz zenginleşmeye dayalı istirdat davası açılmak istenmesi halinde ise zamanaşımı bakımından Türk Borçlar Kanununda yer alan hükümler dikkate alınır. Sebepsiz zenginleşmelere dayalı açılacak olan davalarda ise zamanaşımı süresi, sebepsiz zenginleşmenin öğrenilmesinden itibaren 2 yıl, her durumda ise 10 yıldır. 

İstirdat Davası İçin Arabuluculuk Şart Mı?

İstirdat davasında arabuluculuk sadece ticari bir uyuşmazlığın söz konusu olması hallerinde zorunludur. Ticari uyuşmazlıklar haricinde dava öncesinde arabuluculuğa başvuru zorunluluğu yoktur. 

İstirdat Davası Kaç Yıl Sürer?

İstirdat davalarının süresi genellikle mahkeme iş yoğunlukları, uyuşmazlığın çözüme kavuşturulması için toplanacak olan delilerin sayısı ve niteliği ile dava dosyasında bilirkişi incelemesinin gerekli olup olmadığına göre değişir. Ülkemizde benzer davalar ortalama olarak 6 ay ile 2 yıl arasında sonuçlanabilmektedir. 

İstirdat Davasında İspat Yükü Kime Aittir?

Menfi tespit davalarında olduğu gibi istirdat davalarında da ispat yükü davacıya aittir. Davacı menfi tespit davalarında olduğu gibi öncelikle borcun gerçekte olmadığını ve devamında olmayan bur borcun davalıya ödendiğini ispatlamakla yükümlüdür. 

İstirdat Davası İçin İcra Takibi Şart Mı?

İstirdat davası şartları arasında gerçekte olmayan bir borcun cebri icra yolu (icra takibi) ile alınmış olması şartı yer alır. Davanın asıl konusunu cebri icra tehdidi ile tahsil edilen haksız borç oluşturması nedeniyle istirdat davası öncesinde dava konusuna ait bir icra takibinin bulunması şarttır. Diğer durumlarda ise açılacak olan davanın dayanağını sebepsiz zenginleşme oluşturabilecektir.