İş hukuku, işçi ile işveren arasındaki ilişkiyi kuruluşundan sona ermesine kadar düzenler. Uyuşmazlıkların büyük kısmı işin bittiği anda ortaya çıkar: fesih bildiriminin nasıl yapıldığı, hangi tazminatların doğduğu, ödenmemiş alacakların ne kadarının hâlâ istenebileceği. Bu soruların cevabı çoğu zaman tek bir belgede, fesih bildiriminde ve onun tarihinde saklıdır.
İş davalarında süreler diğer alanlara göre daha kısadır ve çoğu hak düşürücüdür. İşe iade talebinde bulunacak bir işçinin elinde bir aylık bir pencere vardır; kaçırıldığında dava hakkı tümüyle sona erer. Anadolu yakasındaki iş uyuşmazlıkları, Kartal’daki İstanbul Anadolu Adalet Sarayı’nda bulunan iş mahkemelerinde görülür.
İşçi ile İşveren Arasında En Sık Çıkan Uyuşmazlıklar
Uygulamada dosyaların çoğu şu başlıklarda toplanır: iş sözleşmesinin feshi ve buna bağlı kıdem, ihbar ve kötüniyet tazminatları; işe iade talepleri; ödenmemiş ücret, fazla mesai, hafta tatili ve genel tatil alacakları; kullandırılmayan yıllık izin ücreti; iş kazası ve meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat; işyerinde mobbing iddiaları; rekabet yasağı ve gizlilik yükümlülüğü uyuşmazlıkları.
Bu taleplerin bir kısmı işçiden, bir kısmı işverenden gelir. Büromuz her iki tarafta da dosya yürütüyor; işveren tarafında ağırlık genellikle fesih sürecinin baştan doğru kurgulanması ve sözleşme altyapısının hazırlanması oluyor.
Fesih ve Tazminat Hakları
Kıdem Tazminatı
Kıdem tazminatı, çalışılan her tam yıl için otuz günlük giydirilmiş brüt ücret tutarındadır ve artan süreler oranlanarak eklenir (1475 s. K. m.14). En az bir yıl çalışmış olmak ve iş sözleşmesinin kanunda sayılan hâllerden biriyle sona ermiş olması gerekir. İstifa eden işçi kural olarak kıdem tazminatı alamaz. Ücretin ödenmemesi, sigorta priminin eksik yatırılması ya da çalışma koşullarının esaslı biçimde değişmesi gibi hâllerde ise işçi sözleşmeyi haklı nedenle feshedebilir. Bu durumda kıdem tazminatı hakkı korunur. Talebin adım adım nasıl yapılacağı kıdem tazminatı nasıl alınır yazısında.
İhbar Tazminatı
Belirsiz süreli iş sözleşmesini feshetmek isteyen taraf, karşı tarafa önceden bildirimde bulunmak zorundadır. Bildirim süresi kıdeme göre değişir (İş K. m.17): altı aya kadar iki hafta, altı ay ile bir buçuk yıl arası dört hafta, bir buçuk ile üç yıl arası altı hafta, üç yıldan fazla kıdemde sekiz hafta. Bu süreye uymadan yapılan fesihte, süreye karşılık gelen ücret tutarında ihbar tazminatı doğar. Yükümlülük çift yönlüdür; bildirimsiz ayrılan işçi de ihbar tazminatı ödemekle karşılaşabilir.
İşe İade Davası
İşe iade, feshin geçersizliğinin tespitini ve işçinin işine dönmesini sağlayan özel bir davadır. Dava için iş yerinde otuz veya daha fazla işçi çalışması, işçinin en az altı aylık kıdemi olması ve sözleşmenin belirsiz süreli olması gerekir (İş K. m.18). İşletmenin bütününü yöneten işveren vekilleri bu davayı açamaz. Şartlar varsa mahkeme feshin geçerli bir sebebe dayanıp dayanmadığını inceler.
İşe iade için süre kısadır: fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulmalıdır (İş K. m.20). Anlaşma sağlanamazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde dava açılır. Davanın şartları işe iade davası yazısında, fesihle doğan diğer haklar ise işten çıkarılan işçinin hakları yazısında.
İş Kazası ve Meslek Hastalığında Tazminat
İş kazası ve meslek hastalığı dosyaları teknik açıdan zordur. İş hukukunda en yüksek tutarlı talepler de genellikle bu dosyalarda çıkar. Talep genellikle iki başlıkta ilerler: sürekli iş göremezlik nedeniyle oluşan gelir kaybına dayalı maddi tazminat ve yaşanan acıya karşılık manevi tazminat. Kusur oranı, iş güvenliği önlemlerinin alınıp alınmadığı ve maluliyet derecesi sonucu doğrudan belirler.
Önemli bir usul ayrıntısı: iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlara bağlı rücu davaları zorunlu arabuluculuk kapsamı dışındadır. Doğrudan dava açılır. Bu istisna bilinmediği için zaman kaybedilen dosyalarla sık karşılaşıyoruz.
İş kazasının ve meslek hastalığının kanundaki tanımı için iş kazası nedir ve meslek hastalığı nedir yazılarına göz atın. Dava aşaması için tazminat davaları, sigorta şirketiyle çıkan anlaşmazlıklar için sigorta uyuşmazlıkları sayfamıza bakabilirsiniz.
Ücret, Fazla Mesai ve Diğer Alacaklar
Haftalık çalışma süresi kural olarak kırk beş saattir. Bunu aşan çalışma fazla mesaidir ve normal saat ücretinin yüzde elli fazlasıyla ödenir (İş K. m.41). Yıllık ücretli izin süreleri kıdeme bağlıdır: bir ile beş yıl arası on dört gün, beş ile on beş yıl arası yirmi gün, on beş yıl ve üzeri yirmi altı gün (İş K. m.53). Kullandırılmayan izinler, iş sözleşmesi sona erdiğinde ücrete dönüşür.
Bu alacaklarda davanın sonucunu çoğu zaman ispat belirler. Bordro, puantaj kaydı, giriş-çıkış kayıtları, banka hesap hareketleri ve tanık beyanı birlikte değerlendirilir. İmzalı bordroda fazla mesai tahakkuku görünüyorsa, aksinin ancak yazılı delille kanıtlanabileceğini baştan bilmek gerekir.
Arabuluculuk: Davadan Önceki Zorunlu Adım
İşçilik alacağı, tazminat ya da işe iade talebiyle doğrudan mahkemeye gidilemez. Önce arabulucuya başvurulması zorunludur (7036 s. K. m.3). Bu adım atlanarak açılan dava, konusu incelenmeden reddedilir.
Arabuluculuk çoğu zaman bir formalite gibi görülür; oysa burada imzalanan anlaşma tutanağı ilam niteliğindedir ve kural olarak sonradan dava konusu yapılamaz. Tutanağa atılan imza, hesaplanmamış alacaklardan feragat anlamına gelebilir. Bu yüzden görüşmeye, davaya hazırlanır gibi hazırlanmak gerekir. Görüşmeye avukatla katılmanın nasıl işlediğini arabuluculukta avukat desteği sayfamızda bulabilirsiniz.
İlk Görüşmeden Dava Dilekçesine
İlk görüşmede fesih bildirimini, bordroları ve SGK hizmet dökümünü istiyoruz. Bu üç belge, hangi taleplerin hâlâ ileri sürülebileceğini ve önümüzdeki sürelerin ne olduğunu büyük ölçüde gösteriyor. Ardından alacak kalemlerini tek tek hesaplayıp gerçekçi bir aralık paylaşıyoruz. Bu hesap yapılmadan girilen arabuluculuk görüşmesinde düşük bir teklifi kabul etme riski artar.
Arabuluculuk aşamasında teklifin kabul edilebilir olup olmadığını hesap üzerinden değerlendiriyoruz. Anlaşma sağlanmazsa dava dilekçesini aynı hesap tablosuyla kuruyoruz; bilirkişi raporuna itiraz aşamasında bu hazırlık belirleyici oluyor.
İş Davalarında Avukatlık Ücreti
Ücretin alt sınırını Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi belirler. İş davalarında ücret çoğunlukla iki bileşenden oluşur: sabit bir başlangıç ücreti ve dava sonunda tahsil edilen tutar üzerinden kararlaştırılan oran. Arabuluculuk aşamasında anlaşmayla biten dosya ile bilirkişi incelemesi ve istinafla üç yıla yayılan dosya aynı emeği gerektirmez.
Ücrete arabuluculuk, dava ve istinaf aşamalarından hangilerinin dâhil olduğunu görüşmede yazılı olarak bildiriyoruz.
