İşten çıkarılan işçi hangi haklara sahiptir sorusunun tek bir cevabı yok; çünkü hangi hakkın doğacağı, iş sözleşmesinin kim tarafından, hangi gerekçeyle ve ne zaman sona erdirildiğine bağlıdır. Aynı gün çıkış verilen iki işçiden biri kıdem tazminatı alırken diğeri alamayabilir; biri işe iade davası açabilirken diğerinin bu yolu hiç olmayabilir.
Aşağıda önce çıkış gerekçesine göre hak tablosunu, ardından fesihten bağımsız alacakları, işe iadeyi, işsizlik ödeneğini ve her yolun kendi süresini sırayla ele alıyoruz. Sürelerin bir kısmı hak düşürücüdür ve en kısası bir aydır; bu yüzden fesih bildiriminin tebliğ tarihini ilk gün not almak gerekir.
İşten Çıkarılan İşçinin Hakları Fesih Nedenine Göre Nasıl Değişir?
İş sözleşmesi bildirim süresi verilerek ya da derhal feshedilebilir. Derhal fesih ise yalnızca kanundaki haklı nedenlerle mümkündür.[1] Kıdem ve ihbar tazminatının doğup doğmadığı bu ayrıma göre değişir. Tablo, en sık görülen beş durumu özetliyor.
| Durum | Kıdem tazminatı | İhbar tazminatı |
|---|---|---|
| İşveren, haklı neden göstermeden sözleşmeyi sona erdirdi | Doğar (en az 1 yıllık kıdem varsa) | Bildirim süresi kullandırılmadıysa doğar |
| İşveren, işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı nedeniyle derhal feshetti (m.25/II) | Doğmaz | Doğmaz |
| İşveren, sağlık sebebi veya zorlayıcı sebep nedeniyle derhal feshetti (m.25/I ve III) | Doğar | Doğmaz |
| İşçi; ücretin ödenmemesi, sigorta priminin eksik yatırılması, mobbing gibi sebeplerle haklı olarak derhal feshetti (m.24) | Doğar | Doğmaz |
| İşçi, haklı neden olmadan kendi isteğiyle ayrıldı | Doğmaz | İşçi bildirim süresine uymadıysa işverene ödemesi gerekebilir |
Kıdem tazminatı için işçinin aynı işverende en az bir yıl çalışmış olması gerekir. Sözleşme işveren feshiyle (ahlak ve iyi niyete aykırılık hâli dışında), işçinin haklı feshiyle, askerlik, emeklilik veya ölümle sona ermişse tazminat doğar. Kadın işçinin evlendikten sonraki bir yıl içinde kendi isteğiyle ayrılması da bu hâllerden biridir.[2]
İşveren haklı fesih gerekçesine dayanıyorsa uygulamada bunu ispat etmek ona düşer. Gerekçe mahkemede doğrulanamazsa fesih haksız fesih gibi sonuç doğurur ve tablonun ilk satırındaki haklar gündeme gelir. Sözleşmeyi mobbing nedeniyle kendiniz feshettiyseniz yol farklıdır; bu durumu mobbing nedeniyle haklı fesih ve tazminat sayfamızda ayrıca anlattık.
İşten Çıkarılan İşçinin Talep Edebileceği Diğer İşçilik Alacakları
Aşağıdaki kalemler feshin haklı ya da haksız olmasına bağlı değildir. Çalışıp da karşılığı ödenmemiş her alacak ayrıca istenebilir.
- Ödenmemiş ücret: son aylara ait maaş ve sözleşmede öngörülen, ödenmemiş primler.
- Fazla mesai: haftalık 45 saati aşan her çalışma saati, normal saat ücretinin yüzde elli fazlasıyla ödenir.[1]
- Hafta tatili ile ulusal bayram ve genel tatil çalışması: bu günlerde çalıştırılan işçi için ayrıca ücret doğar.[1]
- Kullanılmayan yıllık izin: en az bir yıl çalışan işçi kıdemine göre 14, 20 veya 26 gün izin hakkı kazanır. Kullandırılmayan izin, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücret üzerinden ödenir.[1]
Çoğu işçilik alacağında zamanaşımı beş yıldır.[1] Yine de fazla mesai gibi kalemler bordro, tanık ve giriş-çıkış kayıtlarıyla ispatlandığından belgeleri geciktirmeden toplamak gerekir.
İşten Çıkarılan İşçi Kıdem Tazminatı Alabilir mi?
İşten çıkarılan işçi, iş sözleşmesinin sona erme şekline ve en az bir yıllık kıdem şartına göre kıdem tazminatına hak kazanabilir. İşverenin feshi, işçinin haklı nedenle feshi, emeklilik, askerlik ve kanunda düzenlenen bazı özel hâllerde kıdem tazminatı gündeme gelir. İşverenin İş Kanunu m.25/II kapsamındaki haklı feshi ise farklı değerlendirilir.
Kıdem tazminatının hangi durumlarda alınabileceği, nasıl hesaplandığı, 2026 kıdem tazminatı tavanının nasıl uygulandığı ve ödenmemesi hâlinde hangi yolun izleneceği için Kıdem Tazminatımı Nasıl Alabilirim? rehberimize bakabilirsiniz.
Her hizmet yılı için ödenecek tutar tavanla sınırlıdır; 1 Temmuz–31 Aralık 2026 döneminde bu tavan 73.729,87 TL’dir.[6]
İşten Çıkarılan İşçi İhbar Tazminatı Alabilir mi? İhbar Süreleri ve Hesaplama
Belirsiz süreli sözleşmeyi sona erdirmek isteyen taraf önceden haber vermek zorundadır. Süre; altı aydan az kıdemde iki hafta, altı ay ile bir buçuk yıl arasında dört hafta, bir buçuk ile üç yıl arasında altı hafta, üç yıldan fazla kıdemde sekiz haftadır. Sözleşmeyle artırılabilir, azaltılamaz.[1]
İşveren bu süreyi kullandırmadan sözleşmeyi bitirirse süreye karşılık gelen ücret tutarında ihbar tazminatı öder. Dilerse ücreti peşin ödeyerek de çıkış verebilir. Süre çalıştırılarak geçiriliyorsa işçinin günde en az iki saat iş arama izni vardır. Bu saatler için ücretinden kesinti yapılamaz ve isterse saatleri birleştirip toplu kullanabilir.[1]
İşe İade Davası Şartları Nelerdir? İşten Çıkarılan İşçi Ne Zaman Dava Açabilir?
İşe iade davası açabilmek için dört koşulun birlikte bulunması gerekir:[1]
- Aynı işverenin aynı işkolundaki işyerlerinde toplam en az 30 işçi çalışıyor olmalı
- İşçinin en az altı aylık kıdemi bulunmalı
- İş sözleşmesi belirsiz süreli olmalı
- İşçi, işçi alma ve çıkarma yetkisi olan bir işveren vekili konumunda olmamalı
Koşullar tamamsa mahkeme feshin geçerli bir sebebe dayanıp dayanmadığına bakar. Fesih bildirimi yazılı olmalı ve sebebi açıkça göstermelidir. İşçinin davranışı veya verimi nedeniyle yapılan fesihlerde ayrıca savunmasının alınması gerekir. Geçerli sebebin varlığını ispat yükü işverendedir.[1]
Fesih geçersiz bulunursa işveren, işçinin karar kesinleştikten sonra on iş günü içinde yaptığı başvuru üzerine onu bir ay içinde işe başlatmak zorundadır. Başlatmazsa dört ila sekiz aylık ücret tutarında işe başlatmama tazminatı ödenir; bunun yanında en çok dört aylık boşta geçen süre ücreti de hükmedilir.[1] Şartların ayrıntısı için işe iade davasının şartları sayfamıza bakabilirsiniz.
İşten Çıkarılan İşçi İşsizlik Maaşı Alabilir mi? Başvuru Şartları ve 30 Günlük Süre
İşsizlik ödeneği işverenden değil İŞKUR’dan alınır ve dört şarta bağlıdır: işten kendi istek ve kusuru dışında ayrılmış olmak, fesihten önceki son 120 gün hizmet akdine tabi çalışmış olmak, son üç yılda en az 600 gün işsizlik sigortası primi ödemiş olmak ve fesihten sonraki 30 gün içinde başvurmak.[3]
Ödenek süresi prim gün sayısına göre değişir: 600 gün için 180, 900 gün için 240, 1080 gün için 300 gün. Başvuruyu 30 günü geçirirseniz, mücbir sebep yoksa gecikilen günler ödenek süresinden düşer. Başvuru İŞKUR biriminde, iskur.gov.tr üzerinden, e-Devlet’ten veya İŞKUR Mobil uygulamasından yapılabilir. Kendi isteğiyle ayrılan işçi ödenek alamaz.[3] Bu nedenle baskıyla alınan istifa dilekçeleri ayrı bir önem taşır.
İşten Çıkarılan İşçi Haklarını Ne Kadar Sürede Talep Etmeli?
Süreler tek bir takvime bağlı değildir. Bir aylık süre yalnızca işe iade talebi için işler. Kıdem, ihbar, ücret ve izin gibi alacaklarda böyle bir süre yoktur; ancak çoğu kalemde beş yıllık zamanaşımı vardır ve dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır.[4]
| Hak | Süre ne zaman başlar? | Süre | Başvuru yolu |
|---|---|---|---|
| İşe iade | Fesih bildiriminin tebliği | 1 ay | Arabulucu; anlaşma olmazsa son tutanaktan itibaren 2 hafta içinde iş mahkemesi[1] |
| Kıdem, ihbar, ücret, fazla mesai, izin ücreti | Sözleşmenin sona ermesi | Çoğu kalemde 5 yıl | Önce arabulucu; anlaşma olmazsa iş mahkemesi |
| İşsizlik ödeneği | Fesih tarihini izleyen gün | 30 gün | İŞKUR[3] |
İşten Çıkarılırken İbraname veya İstifa Dilekçesi İmzalanmalı mı?
Çıkış sırasında işçiden “bütün alacaklarımı aldım, işvereni ibra ediyorum” anlamına gelen bir belge imzalaması istenebilir. İşçi alacağına ilişkin ibra sözleşmesinin geçerli olması için dört şart birlikte aranır: yazılı olması, sözleşmenin sona ermesinden en az bir ay sonra düzenlenmesi, alacağın türünün ve miktarının açıkça yazılması ve ödemenin eksiksiz biçimde banka aracılığıyla yapılması.[5] Çıkış gününde imzalatılan, tutar göstermeyen ya da parayı elden ödediğini söyleyen belge bu şartları taşımaz.
Fesih bildiriminin altına atılan “teslim aldım” imzası ise ibraname değildir. Tebliğ tarihini belgeler ve işe iade için bir aylık süreyi başlatır. Tazminat ödememek için işçiden istifa dilekçesi yazması da istenebilir. Baskı altında yazdırılan dilekçe gerçek bir istifa iradesini yansıtmıyorsa fesih işveren tarafından yapılmış sayılabilir. Baskıyı ispat etmek genellikle işçiye düşer; mesajlar, e-postalar ve tanıklar bu noktada belirleyicidir.
İşten Çıkarılan İşçi Çıkış Gününde Hangi Belgeleri Almalı?
- Sebebi ve tarihi yazılı olan fesih bildirimi ile teslim tarihi
- Çalışma süresini ve işin türünü gösteren çalışma belgesi; işveren bunu vermekle yükümlüdür[1]
- e-Devlet’teki SGK işten ayrılış bildirgesi; feshin SGK’ya hangi çıkış koduyla bildirildiğini gösterir, beklediğinizden farklı bir kod görürseniz hukuki destek almak yerinde olur
- Son aylara ait bordrolar ve maaş ödemelerini gösteren banka kayıtları
- Yıllık izin kayıtları, fazla mesaiye ilişkin yazışmalar ve çalışma saatlerini bilen iş arkadaşlarının bilgileri
- İmzaya sunulan her belgenin okunabilir bir kopyası
Bu belgelere bakmadan hangi hakkın doğduğunu söylemek mümkün değildir. Fesih bildiriminin tarihi, kıdeminiz ve işyerindeki işçi sayısı yukarıdaki tablolarda hangi satıra girdiğinizi belirler. Çalışırken bir iş kazası geçirdiyseniz ya da meslek hastalığına yakalandıysanız, bunlardan doğan tazminat hakları ayrıca değerlendirilir. İşe iade süresi kısa olduğundan önce tebliğ tarihine bakın, ardından iş hukuku avukatından almayı değerlendirebilirsiniz. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut olayınız için hukuki danışmanlığın yerini tutmaz.
