Ceza hukuku, hangi fiillerin suç sayıldığını, bu fiillere uygulanacak yaptırımları ve yargılamanın nasıl yürüyeceğini düzenler. Bir soruşturmanın tarafı olduğunuzda karşınıza çıkan şey soyut bir kanun metni değil, saati saatine işleyen bir usul takvimidir: gözaltı süresi, ifade, tutukluluk incelemesi, iddianame, duruşma, kanun yolu. Bu takvimde kaçırılan bir süre çoğu zaman geri alınamaz.
Kartal’daki büromuz, İstanbul Anadolu Adalet Sarayı’na yürüme mesafesinde. Anadolu yakasının asliye ceza, ağır ceza ve sulh ceza hâkimlikleri bu adliyede görev yapıyor; Kartal, Maltepe, Pendik, Kadıköy, Ataşehir ve Sultanbeyli’de başlayan soruşturmaların büyük kısmı buraya bağlanıyor.
Ceza yargılaması hangi aşamalardan geçer?
Süreç iki ana evreye ayrılır. Soruşturma, bir suç şüphesinin öğrenilmesiyle başlar ve savcının iddianame düzenlemesi ya da kovuşturmaya yer olmadığına karar vermesiyle biter. Kovuşturma, iddianamenin mahkemece kabulüyle başlar ve hükümle sonuçlanır. İki evrenin usul kuralları farklıdır; soruşturmada yapılan bir hata kovuşturmada telafi edilemeyebilir.
Yakalama, gözaltı ve süreler
Ceza Muhakemesi Kanunu’na göre gözaltı süresi, yakalama anından itibaren kural olarak yirmi dört saati aşamaz. Toplu olarak işlenen suçlarda, delillerin toplanmasındaki güçlük veya şüpheli sayısının çokluğu nedeniyle savcı bu süreyi her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün uzatabilir. Yakalama yerinden hâkim veya mahkemenin bulunduğu yere götürülmesi için gereken süre, on iki saati geçmemek şartıyla bu sürenin dışındadır.
İfade ve müdafi hakkı
Şüphelinin, ifade alınmadan önce müdafi ile görüşme hakkı vardır ve bu görüşme gizlidir. Kanun, soruşturmanın ve kovuşturmanın her aşamasında avukatın şüpheli veya sanıkla görüşme, ifade alma sırasında yanında bulunma ve hukuki yardımda bulunma hakkının engellenemeyeceğini açıkça düzenler.
Bazı hâllerde müdafi bulundurmak zorunludur: şüpheli veya sanık on sekiz yaşını doldurmamışsa, sağır veya dilsizse, kendisini savunamayacak derecede malulse, ya da isnat edilen suçun alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiriyorsa. Bu durumlarda talep aranmaksızın barodan müdafi görevlendirilir.
Tutuklama ve adli kontrol
Tutuklama, kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin ve bir tutuklama nedeninin birlikte bulunması hâlinde sulh ceza hâkimliğince verilen bir koruma tedbiridir. Kaçma şüphesi ya da delilleri karartma tehlikesi başlıca tutuklama nedenleridir. Tutuklamaya itiraz süresi kararın öğrenilmesinden itibaren yedi gündür.
Adli kontrol, tutuklamanın alternatifidir: yurt dışına çıkış yasağı, imza yükümlülüğü, konutu terk etmeme, elektronik kelepçe gibi tedbirler tutukluluğun yerine uygulanabilir. Dosyaya göre değişmekle birlikte, tutuklama talebine karşı adli kontrol istemek çoğu savunmanın ilk hamlesidir.
İddianame, duruşma ve hüküm
Savcı, soruşturma sonunda yeterli şüpheye ulaşırsa iddianame düzenler. Mahkeme iddianameyi on beş gün içinde inceler; kabul ederse kovuşturma başlar. Duruşmalarda deliller tartışılır, tanıklar dinlenir, bilirkişi raporları değerlendirilir. Savunmanın en kritik anı çoğu zaman esas hakkındaki mütalaadan sonra sunulan savunmadır.
İstinaf ve temyiz
İlk derece mahkemesinin kararına karşı, hükmün açıklanmasından itibaren yedi gün içinde istinaf yoluna başvurulur; dosya bölge adliye mahkemesine gider. İstinaf sonrası temyiz yolu açıksa süre on beş gündür. Bu süreler hak düşürücüdür; kaçırıldığında karar kesinleşir.
Ağır ceza mı, asliye ceza mı? Dosyanız hangi mahkemede görülür
Hangi mahkemenin görevli olduğu, isnat edilen suçun cezasına göre belirlenir. Ağır ceza mahkemesi, ağırlaştırılmış müebbet, müebbet ve on yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlara bakar. Bunun yanında yağma, nitelikli dolandırıcılık, irtikâp, resmî belgede sahtecilik ve hileli iflas gibi bazı suçlar, cezasına bakılmaksızın kanun gereği ağır cezanın görev alanındadır. Geri kalan suçlar asliye ceza mahkemesinde görülür.
Sulh ceza hâkimliği ise dava görmez; soruşturma aşamasındaki koruma tedbirlerini karara bağlar — tutuklama, arama, el koyma, adli kontrol ve bunlara yapılan itirazlar. Pratikte tutukluluk mücadelesinin geçtiği yer burasıdır.
Bu ayrım sadece teknik bir konu değil: ağır ceza dosyasında duruşma sayısı, delil tartışmasının kapsamı ve tutukluluk riski asliye cezadakinden farklıdır. Savunma stratejisi de buna göre kurulur.
Şikâyetçi ve mağdur tarafında temsil
Ceza dosyalarının yalnızca bir tarafı sanıktır. Suçtan zarar gören kişinin de dosyada hakları vardır ve bu haklar çoğu zaman bilinmediği için kullanılmaz.
Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet hakkı, fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren altı ay içinde kullanılmalıdır; bu süre geçtiğinde soruşturma yapılamaz. Şikâyete bağlı olmayan suçlarda ise savcılık kendiliğinden harekete geçer, ancak suç duyurusunda bulunmak süreci başlatmanın en hızlı yoludur.
Mağdurun kendine vekil tayin etme, dosyayı inceleme, delil sunma ve kovuşturma aşamasında katılan sıfatını alma hakkı vardır. Katılan sıfatı önemlidir: dosyayı takip etme, karara karşı kanun yoluna başvurma imkânı bunun üzerine kuruludur. Katılma talebi hüküm verilinceye kadar yapılabilir; sonradan telafisi yoktur.
Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar (takipsizlik) verilirse, kararın tebliğinden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebilir.
Takip ettiğimiz dava türleri
Ceza hukuku geniş bir alan; aşağıdaki başlıklarda ayrıntılı sayfalarımız var:
- Uyuşturucu madde suçları — kullanma, bulundurma, ticaret ayrımı ve denetimli serbestlik süreci
- Dolandırıcılık ve nitelikli dolandırıcılık
- Yağma (gasp) suçu
- Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar
- Bilişim suçları — hesap ele geçirme, banka kartı kötüye kullanımı
- Kasten öldürme ve ağır ceza dosyaları
- İfade işlemleri ve sorgu — karakol ve savcılık aşaması
- İstinaf ve temyiz başvuruları
Süreci nasıl yürütüyoruz
İlk görüşmede dosyanın hangi aşamada olduğunu ve önünüzdeki en yakın süreyi belirliyoruz — gözaltındaysanız saatler, tutukluluk itirazındaysanız günler söz konusu. Ardından dosyayı inceleyip hangi delillerin aleyhinize, hangilerinin lehinize olduğunu ayırıyoruz.
Savunma stratejisini bu ayrımın üzerine kuruyoruz: suçun unsurlarının oluşup oluşmadığı, hukuka aykırı delil bulunup bulunmadığı, uzlaştırma kapsamına girip girmediği, etkin pişmanlık ya da haksız tahrik hükümlerinin uygulanabilirliği. Her duruşma öncesi ne bekleyeceğinizi, her karar sonrası ne değiştiğini yazılı olarak paylaşıyoruz.
Ceza avukatı ücretleri nasıl belirlenir?
Avukatlık ücreti, Türkiye Barolar Birliği’nin her yıl yayımladığı Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’nin altında olamaz. Tarifedeki tutar taban; dosyanın niteliği, görevli mahkeme, duruşma sayısı ve soruşturmanın kapsamı ücreti bu tabanın üzerine çıkarabilir. Ağır ceza mahkemesinde görülecek bir dosya ile asliye cezadaki bir dosya aynı emeği gerektirmez.
Görüşmede size tahmini bir aralık ve neyin dâhil olduğunu (soruşturma, duruşmalar, istinaf) açıkça söylüyoruz. Yazılı sözleşme olmadan iş başlamıyor.
İlgili konularda ayrıntılı bilgi: nitelikli dolandırıcılık hâlleri.
