Ceza hukuku, hangi fiillerin suç sayıldığını, bu fiillere uygulanacak yaptırımları ve yargılamanın nasıl yürüyeceğini düzenler. Bir soruşturmanın tarafı olduğunuzda sizi en çok saati saatine işleyen usul takvimi ilgilendirir: gözaltı süresi, ifade, tutukluluk incelemesi, iddianame, duruşma, kanun yolu. Bu takvimde kaçırılan bir süre çoğu zaman geri alınamaz.
Kartal’daki büromuz, İstanbul Anadolu Adalet Sarayı’na yürüme mesafesinde. Anadolu yakasının asliye ceza, ağır ceza ve sulh ceza hâkimlikleri bu adliyede görev yapıyor; Kartal, Maltepe, Pendik, Kadıköy, Ataşehir ve Sultanbeyli‘de başlayan soruşturmaların büyük kısmı buraya bağlanıyor.
Ceza Yargılaması Hangi Aşamalardan Geçer?
Süreç iki ana evreye ayrılır. Soruşturma, bir suç şüphesinin öğrenilmesiyle başlar ve savcının iddianame düzenlemesi ya da kovuşturmaya yer olmadığına karar vermesiyle biter. Kovuşturma, iddianamenin mahkemece kabulüyle başlar ve hükümle sonuçlanır. İki evrenin usul kuralları farklıdır; soruşturmada yapılan bir hata kovuşturmada telafi edilemeyebilir.
Yakalama, Gözaltı ve Süreler
Gözaltı süresi, yakalama anından itibaren kural olarak yirmi dört saati aşamaz (CMK m.91). Toplu olarak işlenen suçlarda, delillerin toplanmasındaki güçlük veya şüpheli sayısının çokluğu nedeniyle savcı bu süreyi her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün uzatabilir. Yakalama yerinden hâkim veya mahkemenin bulunduğu yere götürülmesi için gereken süre, on iki saati geçmemek şartıyla bu sürenin dışındadır.
İfade ve Müdafi Hakkı
Şüphelinin, ifade alınmadan önce müdafi ile görüşme hakkı vardır ve bu görüşme gizlidir. Kanun, soruşturmanın ve kovuşturmanın her aşamasında avukatın şüpheli veya sanıkla görüşme, ifade alma sırasında yanında bulunma ve hukuki yardımda bulunma hakkının engellenemeyeceğini açıkça düzenler.
Bazı hâllerde müdafi bulundurmak zorunludur: şüpheli veya sanık on sekiz yaşını doldurmamışsa, sağır veya dilsizse, kendisini savunamayacak derecede malulse, ya da isnat edilen suçun alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiriyorsa. Bu durumlarda talep aranmaksızın barodan müdafi görevlendirilir (CMK m.150). Hakkınızda bir soruşturma olup olmadığını öğrenmenin yollarını hakkımda açılmış dava var mı yazısında anlattık.
Tutuklama ve Adli Kontrol
Tutuklama, kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin ve bir tutuklama nedeninin birlikte bulunması hâlinde sulh ceza hâkimliğince verilen bir koruma tedbiridir. Kaçma şüphesi ya da delilleri karartma tehlikesi başlıca tutuklama nedenleridir. Tutuklamaya itiraz süresi, kararın öğrenildiği günden itibaren iki haftadır (CMK m.268).
Adli kontrol, tutuklamanın alternatifidir: yurt dışına çıkış yasağı, imza yükümlülüğü, konutu terk etmeme, elektronik kelepçe gibi tedbirler tutukluluğun yerine uygulanabilir. Dosyaya göre değişmekle birlikte, tutuklama talebine karşı adli kontrol istemek çoğu savunmanın ilk hamlesidir. Hangi durumlarda tutuklama kararı verilebildiğini tutukluluk nedenleri yazısı anlatıyor. Adli kontrolün kaldırılması için yapılacak başvuruyu adli kontrol kararı nasıl kaldırılır yazısında, bir yakınınız tutuklandığında ilk günlerde yapılacakları yakınım tutuklandı, ne yapmalıyım yazısında bulabilirsiniz.
İddianame, Duruşma ve Hüküm
Savcı, soruşturma sonunda yeterli şüpheye ulaşırsa iddianame düzenler. Mahkeme iddianameyi on beş gün içinde inceler ve kabul ederse kovuşturma başlar (CMK m.174). Duruşmalarda deliller tartışılır, tanıklar dinlenir, bilirkişi raporları değerlendirilir. Savunmanın en önemli anı çoğu zaman esas hakkındaki mütalaadan sonra sunulan savunmadır.
Hüküm kurulduktan sonra en çok sorulan konular şunlar:
- Cezanın ne kadarının fiilen yatılacağı: infaz ve yatar hesaplama aracı ile 1 yıl ceza alan ne kadar yatar, 2 yıl 6 ay ceza alan ne kadar yatar, 5 yıl ceza alan ne kadar yatar ve 6 yıl ceza alan ne kadar yatar yazıları
- Denetim süresine uyulmazsa ne olacağı: HAGB kararına uyulmaması ve denetimli serbestlikte imza ihlali
- Sicil ve kamu görevi: adli sicil kaydının silinmesi ve memuriyete engel suçlar
- İnfaz kurallarındaki son değişiklikler: 13. Yargı Paketi
İstinaf ve Temyiz
İlk derece mahkemesinin kararına karşı istinaf süresi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğinden itibaren iki haftadır (CMK m.273). Dosya bölge adliye mahkemesine gider. İstinaf kararına karşı temyiz yolu açıksa süre yine iki haftadır ve gerekçeli kararın tebliğinden işler (CMK m.291). Eski düzenlemedeki yedi ve on beş günlük süreler 2024 yılında 7499 sayılı Kanunla değişti. Bu süreler hak düşürücüdür; kaçırıldığında karar kesinleşir.
Ağır Ceza mı, Asliye Ceza mı?
Hangi mahkemenin görevli olduğu, isnat edilen suçun cezasına göre belirlenir. Ağır ceza mahkemesi, ağırlaştırılmış müebbet, müebbet ve on yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlara bakar (5235 s. K. m.12). Bunun yanında yağma, nitelikli dolandırıcılık, irtikâp, resmî belgede sahtecilik ve hileli iflas gibi bazı suçlar, cezasına bakılmaksızın kanun gereği ağır cezanın görev alanındadır. Geri kalan suçlar asliye ceza mahkemesinde görülür.
Sulh ceza hâkimliği ise dava görmez; soruşturma aşamasındaki koruma tedbirlerini karara bağlar: tutuklama, arama, el koyma, adli kontrol ve bunlara yapılan itirazlar. Pratikte tutukluluk mücadelesinin geçtiği yer burasıdır.
Bu ayrım dosyanın seyrini de etkiler: ağır ceza dosyasında duruşma sayısı, delil tartışmasının kapsamı ve tutukluluk riski asliye cezadakinden farklıdır. Savunma stratejisi de buna göre kurulur. Anadolu yakasındaki ağır ceza yargılaması için Anadolu yakası ağır ceza sayfamıza, İstanbul’un diğer adliyelerindeki dosyalar için İstanbul ceza avukatı sayfamıza bakın.
Şikâyetçi ve Mağdur Tarafında Temsil
Ceza dosyalarının yalnızca bir tarafı sanıktır. Suçtan zarar gören kişinin de dosyada hakları vardır ve bu haklar çoğu zaman bilinmediği için kullanılmaz.
Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet hakkı, fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren altı ay içinde kullanılmalıdır (TCK m.73). Bu süre geçtiğinde soruşturma yapılamaz. Şikâyete bağlı olmayan suçlarda ise savcılık kendiliğinden harekete geçer, ancak suç duyurusunda bulunmak süreci başlatmanın en hızlı yoludur.
Mağdurun kendine vekil tayin etme, dosyayı inceleme, delil sunma ve kovuşturma aşamasında katılan sıfatını alma hakkı vardır. Katılan sıfatı önemlidir: dosyayı takip etme, karara karşı kanun yoluna başvurma imkânı bunun üzerine kuruludur. Katılma talebi hüküm verilinceye kadar yapılabilir. Sonradan telafisi yoktur.
Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar (takipsizlik) verilirse, kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebilir (CMK m.173).
Suç Türlerine Göre Rehberler
Her suç tipinin cezası, uzlaştırmaya tabi olup olmadığı ve etkin pişmanlık imkânı farklıdır. Aşağıda her başlık için önce genel rehberlerimizi, ardından o suç tipindeki dosyalar için hazırladığımız sayfayı bulabilirsiniz.
- Uyuşturucu: ilk kez yakalanmanın cezası, uyuşturucuda denetimli serbestlik, ehliyete el konulması; dosya takibi için uyuşturucu suçlarında savunma
- Dolandırıcılık: dolandırıcılık suçunun cezası, nitelikli dolandırıcılık hâlleri; dolandırıcılık dosyalarında savunma ve şikâyet
- Hırsızlık ve yağma: hırsızlık suçu ve cezası, yağma (gasp) suçu ve cezası; yağma dosyalarında savunma
- Hakaret, tehdit ve yaralama: hakaret suçu, tehdit suçu, mesajla tehdit, kasten yaralama, ısrarlı takip; koruma tedbiri için uzaklaştırma kararı
- Bilişim suçları: kartın izinsiz kullanılması; hesap ele geçirme ve banka kartı dosyaları için bilişim suçlarında savunma ve şikâyet
- Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar
- Kasten öldürme ve diğer ağır ceza dosyaları
- Yasadışı bahis cezası: itiraz süresi ve yolu
- Trafik kazasından doğan ceza ve tazminat dosyaları
- Usul: karakol ve savcılıkta ifade, istinaf ve temyiz başvuruları
Önce En Yakın Süre
İlk görüşmede dosyanın bulunduğu aşamayı ve önünüzdeki en yakın süreyi belirliyoruz. Gözaltındaysanız saatlerle, tutukluluk itirazındaysanız günlerle hesap yapılır. Ardından dosyayı inceleyip hangi delillerin aleyhinize, hangilerinin lehinize olduğunu ayırıyoruz.
Savunma stratejisini bu ayrımın üzerine kuruyoruz: suçun unsurlarının oluşup oluşmadığı, hukuka aykırı delil bulunup bulunmadığı, uzlaştırma kapsamına girip girmediği, etkin pişmanlık ya da haksız tahrik hükümlerinin uygulanabilirliği. Her duruşma öncesi ne bekleyeceğinizi, her karar sonrası ne değiştiğini yazılı olarak paylaşıyoruz.
Ceza Dosyalarında Avukatlık Ücreti
Her yıl yayımlanan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi ücretin tabanını gösterir. Dosyanın niteliği, görevli mahkeme, duruşma sayısı ve soruşturmanın kapsamı ücreti bu tabanın üzerine çıkarabilir. Ağır ceza mahkemesinde görülecek bir dosya ile asliye cezadaki bir dosya aynı emeği gerektirmez.
Görüşmede size tahmini bir aralık ve neyin dâhil olduğunu (soruşturma, duruşmalar, istinaf) açıkça söylüyoruz. Yazılı sözleşme olmadan iş başlamıyor.
