Vasi, kendi işlerini göremeyen bir küçüğe ya da yetişkine sulh hukuk mahkemesinin kararıyla atanır. Başvuru, vesayet altına alınacak kişinin yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine yapılır; akıl hastalığına dayanan taleplerde resmî sağlık kurulu raporu alınır ve vasi kural olarak iki yıl için atanır.[1]
Vesayet, kişiyi cezalandırmak için değil, onu ve malvarlığını korumak için kurulan bir düzendir. Vasi, mahkemenin denetimi altında çalışır ve önemli kararları tek başına veremez.
Vesayet Nedir, Vasilik Ne Demek?
Vesayet altına alınan kişiye hukukta kısıtlı denir. Vasilik ise kısıtlıyı hukuki işlemlerinde temsil etme, bakımını gözetme ve malvarlığını yönetme görevidir. Bu görevin iki denetçisi vardır: vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesi ve denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesi.[1]
Hangi Durumlarda Vasi Atanır?
Kanun vasi atanacak durumları tek tek sayar:[1]
- Velayet altında olmayan küçükler. Anne ve babası ölen ya da velayeti kaldırılan çocuklar.
- Akıl hastalığı ya da akıl zayıflığı. İşlerini göremeyen, sürekli bakıma ihtiyaç duyan ya da başkalarının güvenliğini tehlikeye sokan yetişkinler.
- Savurganlık, alkol ya da madde bağımlılığı, kötü yaşam tarzı veya kötü yönetim. Kendisini ya da ailesini yoksulluğa sürükleme tehlikesi bulunan yetişkinler.
- Hapis cezası. Bir yıl veya daha uzun süreli hapis cezasına mahkûm olan yetişkinler.
- Kendi isteği. Yaşlılık, engellilik, deneyimsizlik ya da ağır hastalık nedeniyle işlerini yönetemediğini belirten ve kısıtlanmayı kendisi isteyen yetişkinler.
Uygulamada en sık karşılaşılan durum, demans ya da Alzheimer gibi hastalıklar nedeniyle yaşlı bir anne ya da baba için çocuklarının başvurmasıdır.
Vasilik Nasıl Alınır?
Başvuru, vesayet altına alınacak kişinin yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine dilekçeyle yapılır.[1] Dilekçeyi kişinin eşi, çocukları ya da bakımını üstlenen bir yakını verebilir. Süreç şöyle ilerler:
- Sağlık kurulu raporu. Akıl hastalığı ya da akıl zayıflığı iddia ediliyorsa mahkeme, kişiyi resmî sağlık kurulu raporu alınması için bir devlet hastanesine sevk eder.
- Kişinin dinlenmesi. Kısıtlanacak kişi, sağlık durumu elverdiği ölçüde mahkemece dinlenir. Hastaneden ya da evden çıkamıyorsa hâkim gerektiğinde kişiyi bulunduğu yerde dinleyebilir.
- Vasinin seçilmesi. Mahkeme kısıtlama kararıyla birlikte vasiyi de belirler.
Dilekçeye kişinin nüfus kayıt örneği ve varsa hastane kayıtları eklenmelidir. Rapor süreci hastanenin yoğunluğuna göre uzayabildiği için başvuruyu acil bir işlem ortaya çıkmadan, örneğin ev satışı ya da mirasın paylaşılması gündeme gelmeden önce yapmak daha doğrudur.
Kimler Vasi Olabilir?
Vasi ergin ve bu göreve ehil biri olmalıdır.[1] Önemli bir sebep engel olmadıkça mahkeme, kısıtlının eşini ya da yakın akrabalarından birini tercih eder; kısıtlının ya da anne ve babasının gösterdiği kişi de dikkate alınır. Kendisi kısıtlı olan, kamu hizmetinden yasaklanmış olan ya da kısıtlıyla menfaati çatışan biri vasi olamaz.
Kardeşler arasında kimin vasi olacağı konusunda anlaşmazlık varsa mahkeme kendi değerlendirmesini yapar. Bu durum hem süreci uzatır hem de aile içi gerilimi mahkemeye taşır; bu yüzden başvurudan önce bu konuda uzlaşmak işleri kolaylaştırır.
Vasi İzin Almadan Hangi İşleri Yapamaz?
Vasi kısıtlının günlük işlerini yürütür: aylık ve maaşları tahsil eder, kira ve faturaları öder, bakım giderlerini karşılar. Önemli işlemler için ise mahkemeden izin almak zorundadır.[1]
Sulh hukuk mahkemesinin izni gereken başlıca işler (TMK m.462):
- Taşınmaz alımı, satımı ya da rehin edilmesi
- Ödünç verme ve ödünç alma
- Kambiyo senedi düzenleme ya da imzalama
- Mal rejimi sözleşmeleri
- Mirasın paylaştırılması ve miras payının devri
- Acele durumlar dışında dava açma, sulh olma ve tahkim
Asliye hukuk mahkemesinin de onayı gereken işler (TMK m.463): Evlat edinme, mirasın kabulü ya da reddi ve miras sözleşmesi gibi daha ağır sonuçlu işlemler.
İzin alınmadan yapılan işlemler kısıtlı açısından geçerlilik kazanmaz ve vasi bu yüzden doğan zarardan sorumlu tutulur.
Vasilik Ne Kadar Sürer?
Vasi kural olarak iki yıl için atanır. Mahkeme bu süreyi her defasında ikişer yıl uzatabilir; dört yıl dolduğunda vasi görevden ayrılmayı isteyebilir.[1] Vasi, görevi boyunca kısıtlının malvarlığına ilişkin düzenli olarak mahkemeye hesap ve rapor verir.
Vesayet Nasıl Kaldırılır?
Kısıtlamanın sebebi ortadan kalkarsa vesayet kaldırılabilir. Kısıtlının kendisi ya da ilgililer sulh hukuk mahkemesine başvurur. Akıl hastalığına dayanan kısıtlamalarda vesayetin kaldırılması için hastalığın ortadan kalktığını gösteren yeni bir resmî sağlık kurulu raporu gerekir.[1]
Vasilik Başvurusundan Önce Aileler Neyi Netleştirmeli?
Mahkeme süreci, ailenin kendi içinde netleştirmediği konular yüzünden uzar. Başvurudan önce kimin vasi olacağında anlaşmak, kişinin banka hesaplarını, taşınmazlarını ve borçlarını bir listede toplamak ve son hastane kayıtlarını hazır etmek, rapor ve duruşma aşamalarını belirgin şekilde hızlandırır. Koza Avukatlık ve Danışmanlık olarak bu dosyalarda başvurudan önce aileyle bu listeyi birlikte çıkarıyor, vasi atandıktan sonra gereken izin taleplerini de aynı dosyada takip ediyoruz.
