Velayet kararında tek ölçüt çocuğun üstün yararıdır; anne ya da baba olmak tek başına avantaj sağlamaz. Annenin çocuğu ihmal etmesi, şiddet ya da bağımlılık, idrak çağındaki çocuğun babayla kalmak istemesi ve babayla kurulmuş istikrarlı bir yaşam düzeni velayetin babaya verilmesine yol açabilir.[1] Mahkeme bunun için yalnızca annenin yetersizliğine değil, babanın çocuğun bakımını fiilen üstlenip üstlenemeyeceğine de bakar.
Velayetin nasıl belirlendiğine dair genel çerçeve boşanmada çocuğun velayeti kime verilir rehberinde. Aşağıdaki bölümler, babanın talebini güçlendiren ve zayıflatan durumlar üzerinde duruyor.
Babaya Velayet Verilirken Hâkim Neye Bakar?
Hâkimin sorusu, çocuğun hangi ebeveynin yanında daha güvenli ve düzenli büyüyeceğidir.[1][2] Velayetin babaya verilmesi için iki şey birlikte aranır: anne yanında çocuğun yararının zarar görmesi ya da babayla daha sağlıklı bir düzen kurulmuş olması ve babanın bakımı fiilen üstlenebilecek durumda bulunması.
Bu değerlendirmede en ağırlıklı belge, mahkemenin pedagog ya da psikoloğunun hazırladığı sosyal inceleme raporudur.[3] Hâkimin genel olarak baktığı ölçütler ve raporun nasıl hazırlandığı velayet kararının kriterleri başlığında ayrıntılı olarak anlatılıyor.
Mahkeme Hangi Durumlarda Çocuğu Babaya Verir?
Uygulamada velayetin babaya verildiği başlıca durumlar şunlar:
- Annenin çocuğu ihmal etmesi. Çocuğun okula düzenli gönderilmemesi, sağlık kontrollerinin aksatılması ya da çocuğun uzun süre başkalarına bırakılması.
- Şiddet ya da istismar. Annenin ya da birlikte yaşadığı kişinin çocuğa veya çocuğun yanında başkasına şiddet uygulaması. Böyle bir durumda uzaklaştırma kararı da gündeme gelebilir.
- Bağımlılık ya da bakımı engelleyen ciddi bir rahatsızlık. Alkol veya madde bağımlılığı ya da tedavi edilmeyen ve çocuğun bakımını fiilen engelleyen bir psikolojik rahatsızlık.
- Çocuğun babayla kalmak istemesi. İdrak çağındaki çocuğun görüşü alınır; isteği makul bir gerekçeye dayanıyorsa karara ağırlıkla yansır.[2]
- Babayla kurulmuş istikrarlı bir düzen. Ayrılıktan beri çocuk babayla yaşıyorsa ve bu düzen çocuğa iyi geliyorsa, mahkeme düzeni bozmamayı tercih edebilir.
- Kişisel ilişkinin sürekli engellenmesi. Annenin çocuğu babadan kasıtlı ve sürekli olarak uzak tutması, velayetin babaya verilmesi ya da sonradan değiştirilmesi için sebep olabilir.
Annenin Yeniden Evlenmesi ya da Aldatması Velayeti Babaya Geçirir mi?
Tek başına geçirmez. Boşanmada sık ileri sürülen ama tek başına yeterli görülmeyen durumlar şunlar:
- Annenin yeniden evlenmesi. Yeni eşin çocuğa olumsuz bir etkisi gösterilmedikçe sebep sayılmaz.
- Annenin aldatması. Evlilik birliği açısından kusurdur, ama annelik görevini etkilediği gösterilmedikçe velayeti doğrudan belirlemez.
- Babanın daha yüksek geliri. Maddi imkân, nafaka ile dengelenebilen bir konudur.
- Annenin çalışıyor olması. Çocuğun bakımı düzenli şekilde sağlanıyorsa olumsuz değerlendirilmez.
Küçük Çocuğun Velayeti Babaya Verilebilir mi?
Verilebilir, ama istisnadır. Anne bakımına muhtaç küçük yaştaki çocuklar uygulamada çoğunlukla anneye bırakılır. Annenin çocuğu ihmal ettiği, şiddet uyguladığı ya da bakımını fiilen yapamadığı gösterilirse küçük çocuğun velayeti de babaya verilebilir. Bu durumda babadan, çocuğun günlük bakımının kim tarafından ve nasıl sağlanacağını somut olarak açıklaması beklenir.
Baba Çocuğun Velayetini Nasıl Alır?
Baba, velayet talebini çekişmeli boşanma davası içinde ileri sürer. Boşanma kesinleşmişse ve şartlar değiştiyse velayetin değiştirilmesi için ayrı dava açar.[1] Her iki durumda da sonucu belirleyen, davaya getirilen delillerdir:
- Bakım planı: Çalışma saatleri, çocuğa kimin bakacağı, okul ve sağlık düzeni.
- Belgeler: Okul devamsızlık kayıtları, doktor ve hastane kayıtları, varsa önceki tedbir kararları.
- Yazışmalar: Görüşmelerin engellendiğini ya da ihmali gösteren mesajlar.
- Tanıklar: Çocuğun günlük yaşamını bilen komşu, öğretmen ya da akrabalar.
Ayrılıktan sonra çocuk annede kalıyorsa babanın geçici velayet talebini davanın başında yapması önemlidir.[1] Dava süresince kurulan düzen sosyal incelemede değerlendirmeye girer. Davanın ne kadar sürebileceği velayet davası ne kadar sürer yazısında.
Babanın Velayet Davasında Sık Yaptığı Hatalar
Velayet davalarında baba aleyhine sonuçlanan dosyaların önemli bir kısmında sorun delil eksikliği değil, dava sırasındaki tutumdur:
- Çocuğu anneden uzaklaştırmak. Görüşmeleri engellemek, babanın çocuğun diğer ebeveynle ilişkisini koruyamayacağı izlenimini verir ve velayet talebini zayıflatır.
- Çocuğu tartışmanın içine çekmek. Çocuğa ne söyleyeceğini öğretmek ya da annenin kusurlarını anlatmak, sosyal inceleme görüşmesinde kolayca fark edilir.
- Yalnızca annenin kusurunu anlatmak. Mahkeme, babanın kendi bakım planını görmek ister. Kimin bakacağı, okulun ve doktorun nasıl takip edileceği açık değilse annenin kusurları tek başına sonuç vermez.
- Geçici velayeti geç istemek. Dava boyunca çocuğun annede kalması, sosyal incelemede mevcut düzenin anne lehine değerlendirilmesine yol açabilir.
- Sosyal inceleme görüşmesine hazırlıksız gitmek. Çocuğun günlük yaşamına, okuluna ve sağlık geçmişine dair sorulara somut cevap verememek, babanın bakıma ne kadar dahil olduğu konusunda soru işareti bırakır.
Velayet Babaya Verilirse Ne Olur?
Anne ile çocuk arasında kişisel ilişki kurulur ve hâkim görüşme günlerini belirler. Anne de gücü oranında çocuğun bakım masraflarına katılır; bu ödeme iştirak nafakası olarak bağlanır.[1] Taraflar anlaşırsa ortak velayet de mümkündür.
Velayet Davasında İlk Aylar Neden Belirleyici?
Sosyal inceleme raporu davanın erken bir aşamasında hazırlanır ve o tarihte çocuğun hangi düzende yaşadığını esas alır. Bu yüzden geçici velayet talebi, bakım planı ve çocuğun okul ve sağlık kayıtları dava dilekçesiyle birlikte hazır olmalıdır. Sonradan getirilen deliller de değerlendirilir, ama rapordaki ilk izlenimi değiştirmek çok daha zordur.
Koza Avukatlık ve Danışmanlık’ta babaların velayet taleplerini dava açılmadan önce tam da bu açıdan gözden geçiriyoruz: dilekçe verildiği gün çocuğun bakımını kimin, nasıl üstleneceği belli mi?
