Boşanma sürecinin en hassas konularında biri çocuğun velayetinin hangi tarafta olacağıdır. Mahkeme, velayet hususunu belirlerken anne–baba çekişmesinden çok, çocuğun üstün yararını göz önünde bulundurarak, müşterek çocuğun gelişimini, düzenini ve ihtiyaçlarını merkeze alır.
Türk Medeni Kanunu’na göre evlilik devam ederken velayet birlikte kullanılır; boşanmada ise mahkeme tarafından çocuğun velayeti kime verilirse velayet o tarafta olur.
Bu yazımızda, uygulamada velayetin babaya verildiği (veya sonradan babaya geçirildiği) durumları, mahkemenin değerlendirme kriterlerini ve sık yapılan hataları net bir şekilde ele alacağız.
İstanbul Aile Avukatı-Velayet Davası
VELAYET KARARININ HUKUKİ TEMELİ: MAHKEME NEYE BAKAR?
Mahkeme velayet değerlendirmesi yaparken çocuğun üstün yararını dikkate alarak çocuğun hangi tarafta daha güvenli olduğuna ve daha iyi geliştiğine bakar.
Kanun çerçevesinde hâkimin değerlendirdiği ana kriterler şunlar:
- Çocuğun menfaati ve gelişimi (fiziksel/psikolojik güvenlik, eğitim, sağlık, sosyal çevre)
- Bakım ve eğitim giderlerinin karşılanması (günlük düzeni kurabilme, istikrar, sorumluluk)
- Çocuğun görüşü (olgunluğu ölçüsünde önemli konularda düşüncesinin dikkate alınması)
VELAYET HANGİ DURUMLARDA BABAYA VERİLİR?
Aşağıdaki yer alan hususlar, uygulamada velayetin babaya verilmesine veya velayetin anneden alınıp babaya geçirilmesine yol açabilen durumlardır. Her dosya kendi içerisinde değişiklik gösterir.
1) Çocuğun ihmal edilmesi veya bakıma dair ciddi yetersizlik
Çocuğun temel ihtiyaçlarının (beslenme, hijyen, sağlık takibi, okul düzeni) sürekli aksaması; çocuğun yalnız bırakılması, düzensiz yaşam koşulları gibi haller, “çocuğun menfaati” bakımından olumsuz olarak değerlendirilir.
Delil olarak; okul devamsızlığı, rehberlik raporları, doktor kayıtları, sosyal inceleme raporu, tanık anlatımları gösterilebilir.
2) Şiddet, istismar veya çocuğu tehlikeye atan ortam bulunması
Çocuğa karşı fiziksel/psikolojik şiddet, ev içi şiddet ortamı, istismar şüphesi gibi hallerde mahkeme “koruma tedbirleri”ne gider; bu durum devam ediyorsa velayet düzeni değişebilir.
3) Bağımlılık veya kontrolsüz “kötü alışkanlıklar”
Tek başına bu iddia yeterli değildir. Bu durumun süreklilik göstermesi ve çocuğu kötü etkilemesi gerekir.
4) Çocuğu diğer ebeveynden koparma: Kişisel ilişkiyi engelleme diğer ebeveyne “gösterilmeme” durumu
Kanunda, velayet kendisinde olmayan ebeveynle kişisel ilişkiyi zedelemekten kaçınma yükümlülüğü açıkça düzenlenir. Kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerini yerine getirmeme halinde (çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla) velayetin değiştirilebileceği de hükme bağlanmıştır.
Uygulamada “çocuğu babaya göstermeme / icra ile görüştürme” gibi süreklilik gösteren durumlarda, Yargıtay içtihatlarında velayetin kötüye kullanıldığı değerlendirmesiyle velayetin babaya verilmesi yönünde kararlar mevcuttur..
Delil olarak; icra dosyaları, teslim tutanakları, mesaj kayıtları, mahkeme ihtarları, sosyal inceleme raporu sunulabilir.
5) Süreklilik gösteren istikrarsız yaşam düzeni (taşınma, okul düzeninin bozulması vb.)
Çocuğun okul/sağlık düzeninin sık bozulması, sık adres değişikliği, çocuğun rutinini sürekli sarsan koşullar; babanın daha istikrarlı bir düzen sunması halinde velayet değişikliği yönünde oldukça önemlidir.
6) Ciddi sağlık/psikiyatrik sorunlar (çocuğun bakımını fiilen aksatıyorsa)
Hastalık tek başına velayeti değiştiren bir husus değildir. Önemli olan ebeveynin, velayet görevini gereği gibi yerine getirip getiremediğidir. Hakim çocuğun bu durumdan etkilenip etkilenmediğini dikkate alır.
7) Çocuğun görüşü ve yaşı (olgunluğu ölçüsünde)
Kanun, önemli konularda çocuğun düşüncesinin olabildiğince dikkate alınmasını öngörür. Çocuk belirli bir olgunluğa ulaştıysa, mahkeme pedagog/sosyal hizmet uzmanı eşliğinde görüş alarak değerlendirme yapabilir.
MAHKEME “BABAYA VELAYET” VERİRKEN BABADAN NE BEKLER?
Mahkeme tarafından babanın yaşam koşulları ve çocuğa sunacağı hayat standartları titizlikle incelenir. Sadece “anne yetersiz” olması yetmez; baba tarafının da çocuğa iyi bakılacağı yönünde mahkemede kanaat oluşturulması gerekir.
- Çocuğun kalacağı ev, oda/düzen, güvenlik
- Okul planı, servis/ulaşım, ders takibi
- Sağlık takibi ve özel ihtiyaçlar
- Çalışma saatleri nedeniyle bakımın nasıl sağlanacağı (destek ağı)
- Çocukla duygusal bağın güçlendirilmesi, çatışmadan uzak ebeveynlik
Gibi konularda babanın yeterli olup olmayacağı değerlendirilir. Bu noktada sosyal inceleme raporu ve uzman değerlendirmeleri belirleyicidir.
BOŞANMADAN SONRA VELAYET BABAYA GEÇİRİLEBİLİR Mİ?
Evet. Boşanma kararından sonra şartlar değişirse velayetin değiştirilmesi mümkündür. Özellikle kişisel ilişki düzenlemesine uyulmaması halinde velayetin değiştirilebileceği kanunda açıkça yer alır. Ayrıca uygulamada, velayet kamu düzeniyle bağlantılı görüldüğü için mahkeme çocuğun menfaatini re’sen gözetir.
Velayet Değişikliği Davası-Koza Avukatlık ve Danışmanlık
VELAYET DEĞİŞİKLİĞİ DAVASI İÇİN HUKUKİ DESTEK
Haklı sebebe dayanan velayet değişikliği davalarının açılması ve yürütülmesi için alanında uzman bir avukattan destek alınması önemlidir. Koza Avukatlık ve Danışmanlık olarak yıllardır müvekkillerimize hukuki sorunlarına ilişkin profesyonel destek sağlamaktayız.
İlgili konularda ayrıntılı bilgi: velayetin genel olarak kime verildiği.
