Evet. Boşanmadan sonra şartlar değişir ve çocuğun yararı bunu gerektirirse velayet diğer ebeveyne verilebilir. Bunun için aile mahkemesinde velayetin değiştirilmesi davası açılır; eşler anlaşsa bile değişiklik ancak mahkeme kararıyla geçerli olur.[1]
Boşanma davasında hâkim, velayetin kime bırakılacağını o günkü şartlara göre belirler. Şartlar sonradan değişirse karar da değişebilir; aşağıda bunun hangi durumlarda ve nasıl olduğunu bulacaksınız.
Velayet Hangi Sebeplerle Değiştirilir?
Kanun, durumların değişmesi hâlinde hâkimin çocuğun yararına uygun önlemleri alacağını söyler.[1] Uygulamada velayetin değiştirildiği başlıca durumlar şunlar:
- Velayet sahibinin çocuğu ihmal etmesi. Okul, sağlık ve günlük bakımın aksaması ya da çocuğun uzun süre başkalarına bırakılması.
- Şiddet ya da çocuk için tehlikeli bir ortam. Velayet sahibinin ya da birlikte yaşadığı kişinin çocuğa zarar vermesi.
- Kişisel ilişkinin sürekli engellenmesi. Diğer ebeveynle görüşmenin kasıtlı ve sistemli olarak engellenmesi.
- Çocuğun diğer ebeveynle kalmak istemesi. İdrak çağındaki çocuğun görüşü alınır ve makul bir gerekçeye dayanıyorsa karara ağırlıkla yansır.[3]
- Çocuğun fiilen diğer ebeveynle yaşaması. Velayet kâğıt üzerinde bir ebeveyndeyken çocuk uzun süredir diğerinin yanında yaşıyorsa, mahkeme mevcut düzeni esas alabilir.
Velayetin babaya verildiği durumların ayrıntıları velayet babaya ne zaman verilir yazısında.
Yeniden Evlenen Eski Eşimden Velayeti Alabilir miyim?
Yeniden evlenme tek başına yeterli değildir. Velayetin değişmesi için yeni eşin çocuğa olumsuz bir etkisi olduğunun ya da yeni düzenin çocuğun yararına aykırı olduğunun gösterilmesi gerekir. Aynı şey velayet sahibinin başka bir şehre taşınması için de geçerlidir: taşınma çocuğun okulunu ve diğer ebeveynle ilişkisini ciddi şekilde bozuyorsa değerlendirmeye girer, tek başına sebep sayılmaz.
Anlaşmalı Velayet Değişikliği Nasıl Yapılır?
Eşler velayetin değişmesi konusunda anlaşsa bile bunu noterde ya da kendi aralarında yapacakları bir protokolle hayata geçiremez. Velayet kamu düzenine ilişkindir; değişiklik ancak mahkeme kararıyla geçerli olur.
Anlaşma varsa süreç çok daha kısadır. Taraflar aile mahkemesine birlikte başvurur ya da biri dava açar, diğeri kabul eder. Hâkim yine de anlaşmanın çocuğun yararına uygun olup olmadığını denetler; çoğu dosyada kısa bir sosyal inceleme yapılır ve idrak çağındaki çocuk dinlenir.
Velayetin Değiştirilmesi Davası Nasıl Açılır?
Görevli mahkeme aile mahkemesidir; aile mahkemesi olmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bakar. Bu dava için kanunda kesin bir yetki kuralı yoktur ve Yargıtay, davanın davayı açan ebeveynin yerleşim yerinde açılmasını da kabul etmektedir.[2]
Davanın belirli bir süresi yoktur; şartlar değiştiği anda açılabilir. Dilekçede hangi durumun değiştiği somut olarak anlatılmalı ve okul kayıtları, sağlık kayıtları, yazışmalar ve tanıklar gibi bunu gösteren deliller eklenmelidir. Mahkeme, kararını vermeden önce sosyal inceleme raporu aldırır.
Velayetin Değiştirilmesi Davasında Geçici Velayet
Dava sürerken çocuğun velayet sahibinin yanında kalması onu tehlikeye sokuyorsa, davanın başında geçici olarak diğer ebeveyne bırakılması istenebilir.[2] Bu talep ancak acil ve somut bir risk varsa kabul görür. Davanın ne kadar sürebileceği velayet davası ne kadar sürer yazısında.
Velayet Sahibi Ölürse Çocuk Kime Verilir?
Boşanmadan sonra velayet sahibi ebeveyn ölürse velayet diğer ebeveyne kendiliğinden geçmez. Hâkim, çocuğun yararına göre velayetin sağ kalan ebeveyne verilmesine ya da çocuğa vasi atanmasına karar verir.[1] Bu yüzden sağ kalan ebeveynin mahkemeye başvurması gerekir.
Velayetin Değiştirilmesi ile Kaldırılması Arasındaki Fark
İki kurum sık karıştırılır:[1]
| Velayetin değiştirilmesi | Velayetin kaldırılması | |
|---|---|---|
| Dayanak | TMK m.183, 349 | TMK m.348 |
| Ne olur? | Velayet diğer ebeveyne geçer | Ebeveynin velayet yetkisi tamamen sona erer |
| Ne zaman? | Şartlar değişti ve çocuğun yararı bunu gerektiriyor | Ebeveyn görevini ağır biçimde ihmal ediyor ya da yerine getiremiyor |
Velayetin kaldırılması çok daha ağır bir sonuçtur; mahkemeler, şartları oluşmadıkça kaldırma yerine değiştirme yolunu tercih eder.
Velayet Değişirse Nafaka Ne Olur?
Velayeti alan ebeveyn artık iştirak nafakası almaz, ödemeye başlar. Eski velayet sahibine ödenen nafakanın kaldırılması çoğu zaman aynı davada karara bağlanır; bu konu nafaka kaldırılabilir mi yazısında.
Velayet Değişikliğinde Çocuğu Süreçten Nasıl Korursunuz?
Velayet değişikliği davası, çocuğun iki ebeveyn arasında taraf tutmaya zorlandığı bir sürece dönüşebilir. Pedagog görüşmesinde en çok dikkat edilen şeylerden biri, çocuğa ne söyleyeceğinin önceden öğretilip öğretilmediğidir; yönlendirilmiş bir beyan, haklı bir talebi bile zayıflatır.
Çocuğu dilekçe ve duruşma konuşmalarının dışında tutmak, diğer ebeveyn hakkında onun yanında olumsuz konuşmamak ve dava sürerken de görüşme düzenine uymak, mahkemenin çocuğun yararını sizin tarafınızda görmesini kolaylaştırır. Koza Avukatlık ve Danışmanlık olarak velayet dosyalarında ebeveynlerle bu konuları sosyal inceleme görüşmesinden önce ayrıca konuşuyoruz.
