Mirastan feragat sözleşmesi, miras bırakan ile mirasçısı arasında miras açılmadan önce yapılan, mirasçının miras hakkından (saklı pay dahil) vazgeçmesini sağlayan iki taraflı bir sözleşmedir. Karşılıksız veya bir bedel karşılığında yapılabilir, resmî vasiyetname şeklinde noterde düzenlenmesi zorunludur ve tek taraflı olarak geri alınamaz.
Mirastan Feragat Sözleşmesi Nedir?
Mirastan feragat sözleşmesi, miras bırakan ile yasal mirasçılarından biri arasında, miras bırakan henüz hayattayken yapılan ve mirasçının ileride doğacak miras hakkından kısmen veya tamamen vazgeçmesini sağlayan bir sözleşmedir. Türk Medeni Kanunu’nun miras sözleşmelerine ilişkin hükümleri arasında düzenlenen bu sözleşme, iki taraflı bir hukuki işlemdir; yani hem miras bırakanın hem de feragat eden mirasçının karşılıklı iradesini gerektirir, tek taraflı bir beyanla yapılamaz.
Feragat sözleşmesinin en belirleyici özelliği, saklı paydan (mahfuz hisseden) da feragat sonucu doğurmasıdır. Normal şartlarda saklı paylı bir mirasçı (altsoy, ana-baba, sağ kalan eş), miras bırakanın kendisini bu paydan mahrum bırakan bir vasiyetnamesine karşı tenkis davası açabilir; ancak feragat sözleşmesi imzalamış bir mirasçı, feragat kapsamındaki payı bakımından böyle bir dava açma hakkını da kural olarak kaybeder.
Feragat Sözleşmesi ile Mirasın Reddi Aynı Şey midir?
Bu iki kurum sık karıştırılsa da zamanlama ve taraflar bakımından tamamen farklıdır. Feragat sözleşmesi, miras bırakan hayattayken, yani miras henüz açılmadan önce, miras bırakan ile mirasçı arasında yapılan iki taraflı bir sözleşmedir. Buna karşılık mirasın reddi, miras bırakanın ölümünden, yani miras açıldıktan sonra, mirasçının tek taraflı beyanıyla gerçekleştirdiği bir işlemdir ve miras bırakanın rızasına ihtiyaç duymaz. Bir başka deyişle feragat “gelecekte doğacak bir haktan önceden vazgeçme”, ret ise “zaten doğmuş bir mirası sonradan geri çevirme” işlemidir.
Karşılıksız mı, Bir Bedel Karşılığında mı Yapılır?
Mirastan feragat, karşılıksız (ivazsız) yapılabileceği gibi, mirasçıya belirli bir mal veya para verilmesi karşılığında (ivazlı) da yapılabilir.
Örnek Senaryo: İşyeri Devri Karşılığında Feragat
İki çocuğu olan bir baba, sağlığında büyük çocuğuna 2.000.000 TL değerindeki işyerini devreder; bu devrin karşılığında noterde düzenlenen bir mirastan feragat sözleşmesiyle büyük çocuk, babasının mirası üzerindeki (saklı pay dahil) tüm haklarından ivazlı olarak feragat eder. Baba vefat ettiğinde tereke, yalnızca küçük çocuk arasında paylaştırılır; büyük çocuk, sözleşmede aksi kararlaştırılmadıysa kendisi için de altsoyu için de artık miras talebinde bulunamaz.
İvazlı feragatte verilen karşılığın somut olarak neyi kapsadığının (yalnızca feragat edenin kendi payı mı, yoksa altsoyunun payı da dahil mi) sözleşmede açıkça belirtilmesi, ileride çıkabilecek yorum farklılıklarının önüne geçer.
Feragat Eden Kişinin Çocukları da Mirasçılıktan Çıkar mı?
Feragat sözleşmesinin sonuçları, sadece sözleşmeyi imzalayan kişiyle sınırlı kalmayabilir. Sözleşmede aksi açıkça kararlaştırılmadığı sürece, feragat eden mirasçının altsoyu da (yani feragat eden kişi miras bırakandan önce vefat etse dahi onun yerine geçecek çocukları da) bu feragatin kapsamına girer. Bu nedenle feragat sözleşmesi hazırlanırken, feragatin yalnızca sözleşmeyi imzalayan kişiyi mi yoksa onun altsoyunu da mı kapsayacağının sözleşme metninde açıkça düzenlenmesi büyük önem taşır; aksi hâlde miras bırakanın vefatından yıllar sonra, feragat edenin çocukları arasında beklenmedik bir uyuşmazlık doğabilir.
Sözleşme Hangi Şekilde Yapılmalıdır?
Mirastan feragat sözleşmesi, kanunda miras sözleşmeleri için öngörülen resmî şekil şartına tabidir; yani noterde, resmî vasiyetname düzenleme usulüne uygun olarak, gerekli hâllerde tanık huzurunda yapılması gerekir. Bu şekil şartına uyulmadan, örneğin adi yazılı bir belgeyle veya sözlü olarak yapılan bir feragat beyanı geçerli bir mirastan feragat sözleşmesi sayılmaz ve mirasçı, miras açıldığında yine yasal mirasçı sıfatıyla hak iddia edebilir. Bu nedenle ailenin bu yönde bir düzenleme yapma niyeti varsa, sürecin en başından itibaren bir noterle ve tercihen bir avukatla birlikte yürütülmesi, sözleşmenin ileride geçersizlik iddiasıyla karşılaşmasının önüne geçer.
Feragat Sözleşmesi Sonradan Bozulabilir mi?
Taraflar, aynı usule (resmî şekilde ve karşılıklı irade ile) uyarak feragat sözleşmesini sonradan ortadan kaldırabilir; yani miras bırakan ile feragat eden mirasçı anlaşırsa, feragatin hiç yapılmamış hâle getirilmesi mümkündür. Ayrıca ivazlı bir feragat sözleşmesinde, kararlaştırılan karşılığın miras bırakan tarafından hiç ya da usulüne uygun ödenmemesi gibi durumlarda, feragat eden mirasçının sözleşmenin geçerliliğine itiraz edip edemeyeceği somut olayın koşullarına göre ayrıca değerlendirilmesi gereken bir konudur; bu tür uyuşmazlıklarda mirasçının hakkını kaybetmemesi için durumu vakit kaybetmeden bir avukatla değerlendirmesi önemlidir.
Bu Sözleşme Neden Tercih Edilir?
Mirastan feragat sözleşmesi, özellikle birden fazla çocuğu olan ve mal varlığını kendi sağlığında adil biçimde paylaştırmak isteyen miras bırakanlar için, ileride mirasçılar arasında çıkabilecek miras uyuşmazlıklarının önüne geçmek amacıyla kullanılan bir araçtır. Örneğin bir çocuğuna hayattayken bir işyeri veya konut devreden bir miras bırakan, bu devrin karşılığında o çocuğun mirastan feragat etmesini isteyebilir; böylece diğer mirasçıların payı, bu devirden etkilenmeksizin netleşmiş olur. Bununla birlikte feragat sözleşmesi kesin ve geri alınması güç sonuçlar doğurduğundan, imzalanmadan önce feragat edilen payın gerçek değerinin ve karşılığın buna oranla adil olup olmadığının dikkatlice değerlendirilmesi gerekir; sözleşmenin, mirasçının bilgisi ve gerçek iradesiyle yapıldığının da (özellikle miras bırakanın sağlık durumu tartışmalıysa) ileride tartışma konusu olabileceği unutulmamalıdır.
Feragat Sözleşmesi Yapılmadan Önce Nelere Dikkat Edilmeli?
Mirastan feragat sözleşmesi, imzalandığı anda geleceğe dönük kalıcı bir hukuki durum yarattığından, taraflar sözleşmeyi imzalamadan önce birkaç noktayı dikkatle değerlendirmelidir. Öncelikle feragat edilen payın miras bırakanın o anki mal varlığına göre yaklaşık olarak neye karşılık geldiği, en azından genel hatlarıyla anlaşılmalıdır; zira ilerleyen yıllarda miras bırakanın mal varlığı önemli ölçüde artabilir veya azalabilir, bu da feragat eden mirasçının sonradan pişmanlık duymasına yol açabilir. İkinci olarak, feragatin karşılıksız mı yoksa bir ivaz karşılığında mı yapılacağı net biçimde kararlaştırılmalı, ivazlı feragatte verilecek karşılığın teslim şekli ve zamanı da sözleşmede açıkça yazılmalıdır. Son olarak, ailede birden fazla mirasçı varsa, yalnızca bir mirasçıyla yapılan feragat sözleşmesinin diğer mirasçıların paylarını nasıl etkileyeceği de önceden değerlendirilmelidir; çünkü bir mirasçının feragati, kalan mirasçıların payının artmasına yol açabilir.
Vasiyetnameden Farkı Nedir?
Mirastan feragat sözleşmesi ile vasiyetname arasındaki temel fark, tarafların sayısı ve bağlayıcılığındadır. Vasiyetname, miras bırakanın tek başına yaptığı ve dilediği zaman tek taraflı olarak değiştirebileceği veya iptal edebileceği bir işlemdir; feragat sözleşmesi ise miras bırakan ile mirasçı arasında karşılıklı irade ile kurulur ve tek taraflı olarak geri alınamaz. Bu nedenle bir ailenin miras planlaması yaparken hangi aracın kullanılacağı, istenilen sonucun kalıcı ve bağlayıcı mı yoksa miras bırakanın elinde esnek mi kalmasının istendiğine göre belirlenmelidir.
Feragat Sözleşmesi Sonradan İptal Edilmek İstenirse Ne Olur? Görevli Mahkeme
Taraflardan biri, imzalandıktan yıllar sonra feragat sözleşmesinin baskı altında veya yanıltılarak kurulduğunu ileri sürebilir; böyle bir iddia genel borçlar hukuku ilkeleri çerçevesinde (irade sakatlığı, ehliyetsizlik) Asliye Hukuk Mahkemesi’nde açılacak bir dava ile ileri sürülebilir. Bu davalarda ispat yükü iddiayı ileri süren tarafa aittir; sözleşmenin noter huzurunda yapılmış olması karşı tarafın elini güçlendiren önemli bir delildir.
Hukuki Uyarı / Saha Notu: Feragat sözleşmesi imzalanmadan önce feragat edilen payın miras bırakanın o anki mal varlığına göre yaklaşık karşılığı anlaşılmalı ve karşılığın (varsa) teslim şekli sözleşmede açıkça yazılmalıdır; sözleşme imzalandıktan sonra tek taraflı olarak geri alınamaz.
Miras sözleşmelerinin düzenlendiği 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’na mevzuat.gov.tr üzerinden ulaşabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Mirastan feragat sözleşmesi ile mirasın reddi aynı şey mi?
Hayır. Feragat sözleşmesi miras bırakan hayattayken, mirasçı ile aralarında yapılan iki taraflı bir sözleşmedir; mirasın reddi ise miras açıldıktan sonra mirasçının tek taraflı beyanıyla yapılır.
Feragat sözleşmesi saklı payı da kapsar mı?
Evet, feragat sözleşmesi saklı paydan da feragat sonucu doğurur; feragat eden mirasçı bu pay için tenkis davası açamaz.
Feragat sözleşmesi sonradan iptal edilebilir mi?
Taraflar aynı resmî usule uyarak anlaşırlarsa feragat sözleşmesini ortadan kaldırabilir; tek taraflı olarak geri alınamaz, ancak irade sakatlığı iddiasıyla Asliye Hukuk Mahkemesi’nde dava konusu edilebilir.
Mirastan feragat sözleşmesi hazırlamayı düşünüyor ya da böyle bir sözleşmenin geçerliliğiyle ilgili bir uyuşmazlık yaşıyorsanız, durumunuzu doğru şekilde değerlendirmemiz için bize danışabilirsiniz.
