Cezası infaz edilmiş birinin e-Devlet’ten aldığı belgede mahkûmiyetin hâlâ görünmesi, “adli sicil kaydı nasıl silinir?” sorusunun en sık sorulduğu andır. Tersi de yaşanır: belge temizdir, ama bir kamu başvurusunda “arşiv kaydınız” sorulur. İkisinin kaynağı aynıdır, çünkü ceza kaydı tek parça değildir. Mahkûmiyet önce adli sicilde tutulur, şartlar oluşunca arşive alınır ve ancak belirli sürelerin sonunda tamamen silinir.[1]
Özetle: kanundaki şartlar gerçekleştiğinde kaydı Adalet Bakanlığı Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü (kısaca Genel Müdürlük) adli sicilden çıkarıp arşive alır. Bu işlem kendiliğinden yapılmadıysa e-Devlet üzerinden silme talebinde bulunulur. Hangi şartın hangi sonucu doğurduğu, arşiv sürelerinin nasıl işlediği ve başvurunun nasıl yapılacağı aşağıda sırayla anlatılıyor.
Adli Sicil Kaydı ile Arşiv Kaydı Arasındaki Fark Nedir?
Adli sicile kesinleşmiş mahkûmiyet hükümleri ve bunların infazına ilişkin bilgiler işlenir; henüz kesinleşmemiş bir karar sicile girmez.[1] Kayıtlar, Genel Müdürlük bünyesindeki merkezî sicilde tutulur. Hakkınızda devam eden bir dava bu sicile işlenmez; dosyanın hangi aşamada olduğunu merak ediyorsanız hakkınızda açılmış bir dava olup olmadığını nereden öğrenebileceğinizi ayrıca inceleyebilirsiniz.
Şartlar oluştuğunda kayıt adli sicilden çıkarılır, ancak yok olmaz; arşiv kaydı olarak saklanır. “Sabıka kaydı nasıl silinir?” sorusu çoğu zaman bu ilk geçişi, yani adli sicilden arşive alınmayı anlatır. İki katmanı birbirinden ayıran asıl fark ise bilgiyi kimlerin isteyebildiğidir.
| Ayrım | Adli sicil kaydı (sabıka) | Arşiv kaydı |
|---|---|---|
| İçeriği | Kesinleşmiş mahkûmiyetler ve infazın durumu | Şartları oluşup adli sicilden çıkarılmış kayıtlar |
| Bilgiyi kimler isteyebilir? | İlgili kişi, vekâletnamede açıkça yetkilendirilmiş vekili ve kamu kurum ve kuruluşları; kullanım amacı belirtilir | İlgili kişi veya vekili; soruşturma ve kovuşturmada savcılık, hâkim ve mahkemeler; yetkili seçim kurulları; özel kanunlarda gösterilen hâllerde ilgili kamu kurumları |
| Nasıl sona erer? | Kanundaki şartlar oluşunca arşive alınır; ilgilinin ölümünde tamamen silinir | Süresi dolunca veya kanundaki özel hâllerde tamamen silinir |
Özel işverenler bu kayıtları isteyebilenler arasında sayılmaz; iş başvurusunda istenen belgeyi kişi kendisi alıp ibraz eder. Kendi adli sicil ve arşiv kayıtlarınızı ise güvenli kimlik doğrulamasıyla sorgulayabilirsiniz.[1]
HAGB, Ertelenen Kamu Davası ve İdari Para Cezası Adli Sicil Kaydında Görünür mü?
Her yaptırım adli sicile işlenmez. Kanun; disiplin suçlarına ve sırf askerî suçlara ilişkin mahkûmiyetleri, disiplin veya tazyik hapsi kararlarını ve idari para cezası kararlarını adli sicile kaydedilmeyecekler arasında sayar.[1]
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) ile kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararları ise ayrı bir rejime bağlıdır. Bu kararlar, ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak mahkeme, hâkim ya da Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından istenmesi hâlinde verilmek üzere kaydedilir.[1] Yani HAGB, mahkûmiyet gibi sabıka belgesine yazılmaz; yalnızca bu mercilere açık, ayrı bir kayıtta tutulur.
Denetim süresinde hükmün açıklanması gündeme gelirse, açıklanıp kesinleşen mahkûmiyet artık adli sicile işlenen bir kayıt olur. Bu sürecin nasıl işlediğini ve açılış kaydıyla karşılaşıldığında nelere dikkat edilmesi gerektiğini HAGB kararına uyulmaması nedeniyle açılış rehberimizde bulabilirsiniz. İlk kez kişisel kullanım nedeniyle işlem gören kişilere uygulanan kamu davasının açılmasının ertelenmesi mekanizması ise ayrı bir yazının konusudur.
Adli Sicil Kaydı Hangi Durumlarda Arşive Alınır?
Adli Sicil Kanunu’nun 9. maddesine göre adli sicildeki bilgiler, aşağıdaki dört hâlden birinde Genel Müdürlükçe silinerek arşiv kaydına alınır:[1]
- cezanın veya güvenlik tedbirinin infazının tamamlanması,
- ceza mahkûmiyetini bütün sonuçlarıyla ortadan kaldıran şikâyetten vazgeçme veya etkin pişmanlık,
- ceza zamanaşımının dolması,
- genel af.
İlgilinin ölümü hâlinde ise bilgiler arşive alınmaz, doğrudan tamamen silinir. Uygulamada en çok karşılaşılan hâl ilk maddedir; ancak “infazın tamamlanması”, cezaevinden çıktığınız günle her zaman aynı tarihi göstermez.
Hapis Cezasında İnfazın Tamamlandığı Tarih Hangisidir?
Kanun, hapis cezasına ilişkin kayıtlar arasında koşullu salıverilme kararını, denetim süresinin uzatılmasını, koşullu salıverilmenin geri alınmasını ve “infazın tamamlandığı” bilgisini ayrı ayrı sayar.[1] Silinme bakımından belirleyici olan sonuncusudur. Salıverildiğiniz tarih ile infazın tamamlandığı tarih aynı olmayabilir; hangisinin esas alındığı infaz belgelerinizden görülür.
Denetim süresinin uzatılması ve salıverilmenin geri alınması ayrı kararlar olarak sicile işlendiğinden, yükümlülüklere aykırı davranış infazın bitiş tarihini değiştirebilir. İmza ve benzeri yükümlülüklerin ihlalinin sonuçlarını denetimli serbestlikte imza ihlalinin sonuçları yazısında, cezanın fiilen ne kadarının çekileceğini ise infaz ve yatar hesaplaması sayfasında bulabilirsiniz.
Adli Para Cezası Ödendiğinde Adli Sicil Kaydı Ne Olur?
Adli para cezasına ilişkin mahkûmiyet sicile işlenir ve cezanın ödenmek suretiyle infaz edildiği bilgisi kayda eklenir.[1] Cezanın tamamı ödendiğinde infaz tamamlanmış olur ve kaydın arşive alınma koşulu doğar. Ödemeye rağmen belgede mahkûmiyet görünmeye devam ediyorsa, ödeme bilgisinin sisteme henüz yansımaması gibi bir eksiklik söz konusu olabilir; bu durumda aşağıda anlatılan silme talebi yolu işletilir.
Yurt Dışında Verilen Ceza Adli Sicil Kaydına İşlenir mi?
Türk vatandaşları hakkında yabancı mahkemelerce verilip sicile kaydedilen hürriyeti bağlayıcı cezalar, kesinleştiği tarihten itibaren karardaki sürenin geçmesiyle arşive alınır. Yabancı mahkeme kaynaklı adli para cezası ve erteleme hükümleri ise adli sicile hiç girmeden doğrudan arşive kaydedilir.[1]
Adli Sicil ve Arşiv Kaydı Ne Zaman Tamamen Silinir?
Hangi sürenin geçerli olacağı, mahkûmiyetin Anayasa’nın 76. maddesi ve Türk Ceza Kanunu dışındaki kanunlarda bir hak yoksunluğuna yol açıp açmadığına bağlıdır.[1] Süreler, kaydın arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten itibaren işler.
| Mahkûmiyetin niteliği | Arşiv kaydının tamamen silinme süresi |
|---|---|
| Anayasa’nın 76. maddesi ve Türk Ceza Kanunu dışındaki kanunlarda hak yoksunluğuna yol açmayan diğer mahkûmiyetler | 5 yıl |
| Bu kanunlarda hak yoksunluğuna yol açan mahkûmiyetler; yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı alınmışsa | 15 yıl |
| Aynı mahkûmiyetler; geri verilme kararı alınmamışsa | 30 yıl |
Süre, kaydın fiilen arşive alındığı günden değil, kanundaki ifadeyle “arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten” başlar. Örneğin adli para cezasının tamamı ödendiği gün koşul oluşmuştur; kanun metni başlangıcı sicil işleminin yapıldığı güne değil, koşulun gerçekleştiği güne bağlar.
Bir mahkûmiyetin hangi gruba girdiği, suçun niteliğine, ceza türüne ve süresine ve ilgili kanundaki yoksunluk düzenlemesine bağlıdır. Bu yüzden aynı gün infaz edilen iki cezanın arşiv süresi farklı olabilir. Devlet Memurları Kanunu’ndaki memuriyete engel suçlar gibi düzenlemeler bu gruba örnek verilebilir; bu suçları memuriyete engel suçlar rehberimizde bir arada bulabilirsiniz. Yasadışı bahis cezasının adli sicile etkisi ve bu cezaya itiraz yolu için ilgili yazımıza bakabilirsiniz.
Suç tarihi 1 Haziran 2005’ten öncesine aitse kanunun geçici 2. maddesindeki geçiş hükümleri de ayrıca devreye girer.[1]
Üç hâlde kayıt, süre beklenmeden hem adli sicilden hem arşivden tamamen silinir. Bunlar ilgilinin ölümü, fiilin kanunla suç olmaktan çıkarılması ve kanun yararına bozma ya da yargılamanın yenilenmesi sonucunda verilen beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararının kesinleşmesidir.[1] Suç olmaktan çıkarılan fiillerde silme için talep de aranmaz.
Arşive alınmış olmak, kaydın herkese kapalı olduğu anlamına gelmez. Kanun, özel kanunlarda gösterilen hâllerde ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının arşiv bilgisini isteyebilmesine izin verir.[1] Kamu görevine girmeyi düşünenler için temiz bir sabıka belgesi ile arşivde kayıt bulunmaması bu yüzden aynı şey olmayabilir.
Adli Sicil Kaydı e-Devlet Üzerinden Nasıl Silinir?
Silme talebi mahkemeye değil, Genel Müdürlüğe yapılır. Genel Müdürlük bu işlemleri talep üzerine, kendiliğinden ya da toplu silme yoluyla yürütür. Kayıtlar önce tetkik hâkimlerince incelenir, ardından Adli Sicil Kanunu’nun 14. maddesi uyarınca üç hâkimden oluşan komisyona sunulur.[2] Bu yetki 2012’de mahkemelerden alınarak Genel Müdürlüğe verilmiştir.[2]
Şartlar oluştuğu hâlde belgenizde mahkûmiyet görünmeye devam ediyorsa şu sırayı izlemek mantıklıdır:
- Kaydın durumunu görün. e-Devlet’teki Adli Sicil Kaydı Sorgulama hizmetiyle hangi mahkûmiyetin hâlâ göründüğünü kontrol edin ve silinmesini istediğiniz kaydı netleştirin.
- İnfaz belgelerini toplayın. Cezanın tamamen infaz edildiğini gösteren yazılar başvuruyu somutlaştırır: infaz kurumundan ya da Cumhuriyet başsavcılığının infaz biriminden alınan belge, adli para cezasında ödeme belgesi, ertelenmiş cezada denetim süresinin tamamlandığını gösteren yazı gibi.
- Silme başvurusunu iletin. e-Devlet’te Adli Sicil Silme ve Düzeltme Talebi hizmeti bulunur.[3] Genel Müdürlük, 18 Ağustos 2022’den itibaren bu başvuruların e-Devlet üzerinden yapılabildiğini ve başvurunun hangi aşamada olduğunun izlenebildiğini belirtir.[2] Dilekçeyle başvurmak isterseniz Genel Müdürlüğün sitesinde “Adli Sicil ve Arşiv Kaydının Silinmesi Talebine Yönelik Dilekçe Örneği” yayımlanır.[4]
- Sonucu kontrol edin. Talep kabul edilmişse belgeyi yeniden sorgulayarak mahkûmiyetin görünmediğini doğrulayın; reddedilmişse gerekçeyi aşağıdaki başlıkta anlatıldığı gibi değerlendirin.
Başvuruyu avukat aracılığıyla yaptıracaksanız vekâletnamede adli sicil ve arşiv kayıtlarına ilişkin yetkinin açıkça yazılmasında yarar vardır; kanun, vekilin bu bilgileri isteyebilmesini açık yetkiye bağlar.[1]
Adli Sicil Kaydı Silme Talebi Reddedilirse Ne Yapılır?
e-Devlet hizmetinin adı “silme ve düzeltme”dir; merkezî adli sicil, kayıtların güncelleştirilmesi ve düzeltilmesiyle de görevlidir.[1] Yanlış girilmiş bir bilgi için de aynı yoldan başvurulabilir.
Talep reddedilirse ret gerekçesi belirleyicidir. Genel Müdürlük, kayıtları belirli ölçütlere göre değerlendirdiğini açıklar: suç tarihi, uygulanan kanun maddesi, karar ve yerine getirilme tarihleri, mahkûmiyet türü, kişinin yaşı ve yasaklanmış hakların geri verilmesi kararının alınıp alınmadığı.[2] Gerekçe hangi ölçüte dayanıyorsa ona göre hareket edilir: süre dolmamışsa beklenir, geri verilme kararı eksikse mahkemeye başvurulur.
Genel Müdürlük, kayıtların tutulması veya silinmesine ilişkin işlemleri nedeniyle Bakanlığa karşı açılan davalarda savunma hazırladığını da belirtir.[2] Ret kararına karşı hangi yola ve hangi sürede başvurulacağı, ret yazısının içeriğine ve bildirim tarihine göre belirlenir; yazı elinize ulaştığında süre kaybetmeden bir avukata danışmanız yerinde olur.
Memnu Hakların İadesi Nedir ve Ne Zaman İstenebilir?
Halk arasında memnu hakların iadesi denen yasaklanmış hakların geri verilmesi, kural olarak cezanın infazından üç yıl sonra mahkemeden istenir. Bu yol, Türk Ceza Kanunu dışındaki kanunların bir mahkûmiyete bağladığı hak yoksunluklarını gidermek içindir.[1] İki koşul aranır: infazın tamamlandığı tarihten itibaren üç yıl geçmiş olması ve bu sürede yeni suç işlenmeyip hayatın iyi hâlli sürdürüldüğü konusunda mahkemede kanaat oluşması.
Cezanın infazına genel af veya etkin pişmanlık dışında başka bir hukuki nedenle son verilmişse süre, hükmün kesinleştiği tarihten itibaren beş yıldır. Ancak bu süre, mahkûm olunan hapis cezasına üç yıl eklenerek bulunacak süreden az olamaz.[1]
Talep, hükümlü veya vekili tarafından hükmü veren mahkemeye ya da hükümlünün ikametgâhının bulunduğu yerdeki aynı derecedeki mahkemeye yapılır. Mahkeme dosya üzerinden inceleme yapabilir ya da Cumhuriyet savcısı ile hükümlüyü dinleyebilir; karara karşı ceza muhakemesinde öngörülen kanun yoluna gidilebilir. Kesinleşen karar adli sicil arşivine işlenir, başvuru masrafları ise hükümlüye aittir.[1]
Karar, kaydı kendiliğinden silmez. Etkisi, arşiv süresinin 30 yıldan 15 yıla inmesinin koşulunu oluşturması ve ilgili kanundaki hak yoksunluğunu gidermeye yönelmesidir.
Kaydınızın hangi gruba girdiği, hüküm tarihi, suçun niteliği ve infaz belgelerindeki tarihlerin birlikte okunmasıyla netleşir. Bu tarihleri karşılaştırmak, silme talebini eksiksiz hazırlamak ya da yasaklanmış hakların geri verilmesi başvurusunu planlamak istiyorsanız İstanbul’da ceza avukatı desteği sunan büromuzla görüşebilirsiniz.
