Türkiye’de bulunan bir yabancı hakkında verilen sınır dışı etme kararı, tebliğ edildiği andan itibaren yalnızca 7 günlük bir dava süresi işletir. Bu süre hak düşürücü niteliktedir; kaçırıldığında karar uygulanabilir hale gelir ve kişi hakkında yıllarca sürebilecek bir giriş yasağı gündeme gelir. Bu nedenle deport kararına itiraz, yabancılar hukukunun en aciliyet gerektiren başvurularından biridir.
Sürecin dayanağı, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’dur (YUKK). Aşağıda kararın hangi hallerde verildiği, dava yolu, davanın sınır dışı işlemine etkisi, idari gözetim ve giriş yasağı yönleriyle sürecin tamamı ele alınmaktadır.
Sınır Dışı Etme Kararı Nedir ve Hangi Hallerde Verilir?
Sınır dışı etme (deport), Türkiye’de kalma koşullarını ihlal eden yabancının menşe ülkesine, transit gideceği ülkeye ya da kabul edeceği üçüncü bir ülkeye gönderilmesine ilişkin idari işlemdir. Karar, Göç İdaresi Başkanlığının talimatı üzerine veya resen, yabancının bulunduğu ilin valiliği tarafından alınır; uygulamada süreç İl Göç İdaresi Müdürlüğü eliyle yürütülür.
YUKK’un 54. maddesinde sayılan başlıca sınır dışı sebepleri şunlardır: vize veya ikamet izni süresinin ihlal edilmesi, çalışma izni olmadan çalışılması, Türkiye’ye yasal giriş veya çıkış hükümlerinin ihlali, geçimini meşru olmayan yollardan sağlama, kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturma, terör veya çıkar amaçlı suç örgütleriyle bağlantı ve hakkında verilen giriş yasağına rağmen Türkiye’ye gelinmesi.
Kararın tebliği önemli bir usul güvencesidir: karar, gerekçeleriyle birlikte yabancıya veya yasal temsilcisine ya da avukatına tebliğ edilir ve yabancının anladığı dilde itiraz yolları ile süreleri hakkında bilgilendirme yapılır. Bu usule uyulmaması, iptal davasında idare aleyhine ileri sürülebilecek ciddi bir hukuka aykırılık sebebidir.
Kimler Hakkında Deport Kararı Alınamaz?
YUKK’un 55. maddesi, sınır dışı sebepleri bulunsa dahi hakkında karar alınamayacak yabancıları korumaktadır. Gideceği ülkede ölüm cezasına, işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı muameleye maruz kalacağı yönünde ciddi emare bulunanlar, yaşı, sağlık durumu veya gebeliği nedeniyle seyahat etmesi riskli görülenler, tedavisi devam ederken gönderildiği ülkede tedavi imkanı bulunmayan hayati hastalığı olanlar, destek süreci tamamlanmamış insan ticareti mağdurları ile tedavileri süren ciddi psikolojik, fiziksel veya cinsel şiddet mağdurları bu kapsamdadır.
Bu koruma kendiliğinden işlemez; her yabancı için durum ayrı ayrı değerlendirilir. Kişinin bu kategorilerden birine girdiğini gösteren sağlık raporu, tedavi kaydı veya menşe ülke bilgisi gibi belgelerin idareye ve mahkemeye eksiksiz sunulması, savunmanın temelini oluşturur.
Türkiye’yi Terke Davet ve Gönüllü Çıkış Nasıl İşler?
Her deport kararı doğrudan zorla gönderme ile sonuçlanmaz. İdare, hakkında karar alınan yabancıya ülkeyi terk edebilmesi için 15 günden az olmamak üzere 30 güne kadar süre tanıyabilir; bu kişilere harçtan muaf bir çıkış izin belgesi verilir. Süresi içinde kendiliğinden ayrılan yabancı hakkında giriş yasağı uygulanmayabilir veya daha kısa süreli uygulanır; bu nedenle gönüllü çıkış, ileride Türkiye’ye dönmeyi planlayanlar için stratejik bir seçenektir.
Kaçma ve kaybolma riski bulunanlara, yasal giriş veya çıkış kurallarını ihlal edenlere, sahte belge kullananlara ve kamu düzeni açısından tehdit oluşturanlara ise bu süre tanınmaz.
Deport Kararına Karşı İptal Davası Nasıl Açılır?
Deport kararına itiraz, teknik adıyla iptal davası yoluyla yapılır. Yabancı, yasal temsilcisi ya da avukatı, kararın tebliğinden itibaren 7 gün içinde idare mahkemesine başvurur. Görevli ve yetkili mahkeme, kararı alan valiliğin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir. Dava açıldığı, sınır dışı kararını veren idareye ayrıca bildirilir.
Mahkeme, başvuruyu 15 gün içinde sonuçlandırır ve verilen karar kesindir; istinaf veya temyiz yolu kapalıdır. Tek dereceli bu yargılamada dava dilekçesinin ilk seferde eksiksiz hazırlanması, tüm delillerin ve hukuka aykırılık sebeplerinin baştan ortaya konulması belirleyicidir. Dilekçede tebligatın usulsüzlüğü, gerekçe yetersizliği, 55. madde kapsamındaki engeller, aile ve özel hayata saygı hakkı ile geri gönderme yasağı gibi hususlar somut belgelerle işlenmelidir.
Dava süresinin kaçırılması halinde dahi durum tamamen umutsuz değildir: koşullar değişmişse idareye yeniden değerlendirme başvurusu yapılması veya uluslararası koruma başvurusu gibi alternatif yollar somut olaya göre değerlendirilir.
Dava Açmak Sınır Dışı İşlemini Durdurur mu?
Kural açıktır: süresi içinde iptal davası açan yabancı, yargılama sonuçlanıncaya kadar sınır dışı edilmez. Ayrıca yürütmeyi durdurma kararı alınmasına gerek yoktur; koruma kanundan doğar.
Bu kuralın istisnası ise kritik önemdedir. Terör örgütü yöneticisi, üyesi veya destekleyicisi olduğu ya da kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturduğu gerekçesiyle hakkında deport kararı verilenler, dava açılmış olsa bile yargılama sırasında sınır dışı edilebilir. Bu kapsamdaki dosyalarda dava dilekçesiyle birlikte yürütmeyi durdurma talebinin gerekçeli biçimde ileri sürülmesi ve gerektiğinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru ile tedbir talebinin gündeme alınması gerekir.
İdari Gözetim Kararı ve Geri Gönderme Merkezi Süreci
Hakkında sınır dışı kararı alınanlardan kaçma ve kaybolma riski bulunanlar, Türkiye’ye giriş veya çıkış kurallarını ihlal edenler, sahte belge kullananlar ve kamu düzeni açısından tehdit oluşturanlar hakkında valilik idari gözetim kararı alabilir. Bu kişiler geri gönderme merkezlerinde tutulur. İdari gözetim süresi 6 ayı geçemez; ancak sınır dışı işlemlerinin yabancının işbirliği yapmaması nedeniyle tamamlanamaması halinde en fazla 6 ay daha uzatılabilir.
İdari gözetim kararına karşı başvuru mercii idare mahkemesi değil, sulh ceza hakimliğidir. Hakimlik, başvuruyu 5 gün içinde karara bağlar. Bilinmesi gereken önemli nokta şudur: bu başvuru idari gözetimi kendiliğinden durdurmaz; yabancı, karar verilinceye kadar geri gönderme merkezinde kalmaya devam eder. Red halinde yeniden başvuru her zaman mümkündür ve gözetimin devamının gerekip gerekmediği idarece her ay değerlendirilir.
Kanun, idari gözetime alternatif yükümlülükler de öngörmektedir: belirli adreste ikamet, bildirimde bulunma, aile temelli geri dönüş, gönüllülük esaslı geri dönüş danışmanlığı, elektronik izleme ve teminat bunların başlıcalarıdır. Bu yükümlülükler en fazla 24 ay süreyle uygulanabilir ve özellikle ailesi Türkiye’de bulunan yabancılar için gözetim yerine öncelikle talep edilmesi gereken seçeneklerdir.
Giriş Yasağı ve Tahdit Kodları Süreci Nasıl Etkiler?
Sınır dışı edilen yabancı hakkında Göç İdaresi Başkanlığı veya valilikler giriş yasağı kararı alabilir. Yasak süresi kural olarak en fazla 5 yıldır; kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehdit bulunması halinde bu süre 10 yıl daha artırılabilir. Ayrıca sınır dışı masrafları geri ödenmeyen yabancının Türkiye’ye girişine izin verilmeyebilir.
Uygulamada giriş yasakları, sisteme işlenen tahdit kodları üzerinden takip edilir ve yasağın kaldırılması bu kodların hukuki dayanağının ayrıca incelenmesini gerektirir. Kodların türleri, sorgulanması ve kaldırılma yolları için tahdit kodunun kaldırılması yazımızda ayrıntılı açıklama yer almaktadır. Yasak süresi dolmadan Türkiye’ye dönmek isteyenler için eğitim, çalışma veya evlilik gibi gerekçelere dayalı meşruhatlı vize başvurusu da somut olaya göre değerlendirilebilecek bir yoldur.
Sonuç
Deport kararına itiraz sürecinde üç süre belirleyicidir: iptal davası için 7 gün, mahkemenin karar vermesi için 15 gün ve idari gözetimde 6 artı 6 aylık azami süre. Dava açmak kural olarak sınır dışı işlemini durdursa da istisna kapsamındaki dosyalarda ek tedbirler gerekir; idari gözetime itiraz ise ayrı bir mercide, sulh ceza hakimliğinde yürütülür. Kararın kesin olması, sürecin en başından doğru kurgulanmasını zorunlu kılar.
Koza Avukatlık Bürosu, yabancılar hukuku alanında sınır dışı kararlarının iptali, idari gözetime itiraz, tahdit kodlarının kaldırılması ve ikamet izni süreçlerinde hizmet vermektedir. Hakkınızda veya yakınınız hakkında deport kararı tebliğ edildiyse, 7 günlük süre kaçırılmadan iletişim sayfamızdan büromuza ulaşabilirsiniz.
